blog.argiriou.org

Γέννες πολυτελείας σε δημόσια νοσοκομεία
(ΝΕΑ)

Κερδίζουν έδαφος τα μαιευτήρια του ΕΣΥ στο χρηματιστήριο του τοκετού, που φθάνει και 14.000 ευρώ στα ιδιωτικά
ΡΕΠΟΡΤΑΖ: Μάρθα Καϊτανίδη

Η κ. Χριστίνα Κεμανετζή είναι ειδικευόμενη γιατρός και ζει στη Θεσσαλονίκη. Έχει δύο αγοράκια, και για τις δύο γέννες ταξίδεψε ώς το Γενικό Νοσοκομείο Ξάνθης, παρά τις ενστάσεις της οικογένειάς της, που ήθελαν να γεννήσει σε ιδιωτική κλινική- όπως άλλωστε, συνηθίζεται. Γιατί; Όπως λέει στα «ΝΕΑ», το «κόστος στα ιδιωτικά είναι εξωφρενικό».

«Δεν ήταν εύκολη απόφαση. Το ποσό όμως που ζητούσαν στο Διαβαλκανικό Κέντρο ήταν πολύ μεγάλο- και φυσικά η ασφάλεια δεν τα καλύπτει. Από την άλλη ο μαιευτήρας στο νοσοκομείο της Ξάνθης κέρδισε την εμπιστοσύνη μου, γεγονός που έπαιξε σημαντικό ρόλο στην τελική απόφασή μου». Η ειδικευόμενη γιατρός σημειώνει ότι η συγκεκριμένη δημόσια κλινική στην Ξάνθη παρέχει όλες τις ιδιωτικές ανέσεις: «μονόκλινα και δίκλινα δωμάτια, τα οποία ήταν πεντακάθαρα, μπάνιο με σαπούνια και τηλεόραση».

Στο δίλημμα για την επιλογή μεταξύ ιδιωτικού και δημοσίου μαιευτηρίου μπαίνουν ολοένα και περισσότερες γυναίκες, αφού το χρηματιστήριο του τοκετού έχει εκτιναχτεί

ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ
Μονόκλινο σε δημόσιο μαιευτήριο φθάνει τα 600 ευρώ για 4 διανυκτερεύσεις, ενώ σε ιδιωτικό ξεπερνά τα 2.000 ευρώ
στα ύψηστα ιδιωτικά το κόστος συχνά αγγίζει ακόμη και τα 14.000

ευρώ. Τα τελευταία χρόνια, ορισμένα μαιευτήρια του ΕΣΥ πραγματοποιούν ένα «λουξ πείραμα» και κερδίζουν έδαφος σε σχέση με το παρελθόν, χωρίς ωστόσο να μπορούν προς το παρόν να κερδίσουν μεγάλο κομμάτι της πίτας των ιδιωτικών.

Η κ. Κεμανετζή δηλώνει ότι δεν το έχει μετανιώσει στιγμή: ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει πως δεν ήρθε αντιμέτωπη με τις χρόνιες ελλείψεις στο ΕΣΥ. Και βέβαια, όπως η ίδια παραδέχεται, δεν θα πήγαινε σε οποιοδήποτε δημόσιο νοσοκομείο, ούτε θα δεχόταν να μπει στην αίθουσα του τοκετού με τον εφημερεύοντα γιατρό και όχι με τον προσωπικό της γυναικολόγο.

Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία, το 35-45% των γυναικών σε όλη τη χώρα επιλέγουν να γεννήσουν σε μαιευτήρια πολλών αστέρων. Μάλιστα, η ψαλίδα ανοίγει ακόμη περισσότερο στην Αθήνα, αφού 6 στα 10 μωρά γεννιούνται σε ιδιωτικές κλινικές, με αποτέλεσμα τα νοσοκομεία του ΕΣΥ να έχουν καθιερωθεί ως μαιευτήρια αποκλειστικά και μόνον για τις αλλοδαπές.

Ωστόσο, το σκηνικό αρχίζει να αλλάζει. Χαρακτηριστικό το παράδειγμα του Μαιευτηρίου Έλενα Βενιζέλου, όπου πραγματοποιούνται ετησίως 6.800- 7.000 τοκετοί κατά μέσον όρο τα τελευταία χρόνια. «Από το σύνολο των γυναικών που μας προτιμούν, το 45% είναι Ελληνίδες. Και το ποσοστό αυτό ολοένα και αυξάνεται», τονίζει στα «ΝΕΑ» ο διευθυντής της ΣΤ΄ Μαιευτικής Κλινικής κ. Γιώργος Φαρμακίδης. Εκτός όμως από τους οικονομικούς λόγους που οδηγούν περισσότερες Ελληνίδες στο ΕΣΥ, ο κ. Φαρμακίδης επισημαίνει ότι πόλο έλξης για τις μέλλουσες μητέρες αποτελεί το… ρετιρέ του μαιευτηρίου, ο 5ος όροφος, όπου στεγάζονται τα μονόκλινα, και ο 6ος, επίσης με μονόκλινα δωμάτια, που θα ξεκινήσει να λειτουργεί όταν ολοκληρωθεί η εγκατάσταση του ξενοδοχειακού εξοπλισμού. Το κόστος για το μονόκλινο δωμάτιο σε ένα δημόσιο μαιευτήριο φτάνει μόλις τα 600 ευρώ για τις 4 διανυκτερεύσεις, την ώρα που στις ιδιωτικές κλινικές ξεπερνά τα 2.000 ευρώ: «Στόχος μας είναι να καθιερωθεί το Έλενα στη συνείδηση των Ελληνίδων ως μαιευτήριο- μπουτίκ. Και βέβαια, το πιο σημαντικό είναι να χτίζεται ανάμεσα στη μέλλουσα μητέρα και το γυναικολόγο μια σχέση εμπιστοσύνης, παράμετρος που λαμβάνουμε πολύ σοβαρά υπόψη. Πρέπει όμως, να βελτιωθούν και οι υποδομές τόσο σε ξενοδοχειακό όσο και σε τεχνολογικό εξοπλισμό».

Δελεαστικές τιμές
Περίπου 100 ευρώ την ημέρα κοστίζουν τα δίκλινα δωμάτια στο Μαιευτήριο Αλεξάνδρα, τιμή που δελεάζει ολοένα και περισσότερες Ελληνίδες. Τα 8 δίκλινα δωμάτια και τα 4 μονόκλινα όμως δεν επαρκούν για να καλύψουν τις ανάγκες 5.500 νέων μητέρων που επισκέπτονται ετησίως το νοσοκομείο.
Το φακελάκι ζει και βασιλεύει

ΑΤΟΥ ΓΙΑ τα δημόσια νοσοκομεία και ιδίως για τις πανεπιστημιακές κλινικές της Αττικής είναι και η φήμη των διευθυντών- καθηγητών που προσφέρουν στις μέλλουσες μητέρες άρωμα ασφάλειας. Παρ΄ όλα αυτά, όπως παραδέχονται πολλές νέες μητέρες, για να εξασφαλίσουν έξτρα προσοχή από τις ούτως ή άλλως λίγες μαίες και κυρίως για να βρουν θέση σε δωμάτιο που δεν θυμίζει Δημόσιο, δηλαδή για να μη στοιβαχτούν με άλλες έξι γυναίκες, έπρεπε να καταφύγουν στο γνωστή μέθοδο, στο φακελάκι!

«Οι γυναίκες πληρώνουν ακριβά για να έχουν μια αξιοπρεπή γέννα και αυτό είναι λυπηρό. Στην ουσία ο δημόσιος τομέας πριμοδοτεί εξαιτίας των ελλείψεων, και συνεπώς επειδή παρέχει μόνον τα απαραίτητα, τον ιδιωτικό τομέα.

Όσες πάλι απευθύνονται στα δημόσια νοσοκομεία το κάνουν κυρίως επειδή εμπιστεύονται τον γιατρό τους» λέει στα «ΝΕΑ» η πρόεδρος του ΣΕΜΜΑ Καλλιόπη Μάλφα- Νικολοπούλου.

Πόλος έλξης οι πανεπιστημιακές κλινικές

ΣΕ ΜΑΙΕΥΤΗΡΙΑ τρίτης κατηγορίας έχουν μετατραπεί τα περισσότερα δημόσια νοσοκομεία της περιφέρειας, αρκετά από τα οποία ούτως ή άλλως υπολειτουργούν εξαιτίας της έλλειψης γιατρών. Το αποτέλεσμα είναι οι πανεπιστημιακές κλινικές (όπου υπάρχουν) να αποτελούν πόλο έλξης για τις μέλλουσες μητέρες, αφού η μοναδική άλλη επιλογή είναι ο ιδιωτικός τομέας. Τα παραδείγματα είναι πολλά: «Στο νοσοκομείο της Φλώρινας υπάρχει μόνον ένας γυναικολόγος, γι΄ αυτό και οι γυναίκες στη πλειονότητα τους ταξιδεύουν έως την Πτολεμαΐδα όπου υπάρχει ιδιωτική μαιευτική κλινική ή διαφορετικά ξεγεννούν στο δημόσιο νοσοκομείο της περιοχής. Αντίστοιχα, οι μαιευτικές κλινικές των νοσοκομείων της Καστοριάς και των Γρεβενών μετά βίας αντιμετωπίζουν τα έκτακτα περιστατικά, αφού δεν υπάρχει το απαραίτητο προσωπικό», τονίζει στα «ΝΕΑ» ο μαιευτήρας- γυναικολόγος κ. Γιάννης Κοσκοσάς. Απωθητικό για τις μέλλουσες μητέρες είναι το σκηνικό και στο Γενικό Νοσοκομείο Λάρισας όπου τα μικρά τρίκλινα δωμάτια φιλοξενούν ακόμη και έξι γυναίκες, ενώ στα Τρίκαλα το προσωπικό δεν επαρκεί ούτε για τα επείγοντα περιστατικά. Ανασταλτικός παράγοντας για πολλές γυναίκες είναι και το γεγονός πως οι δημόσιοι αναισθησιολόγοι αποφεύγουν να κάνουν επισκληρίδιο αναλγησία κατά τον τοκετό, που απαλύνει τις ωδίνες, αφού δεν έχουν την απαραίτητη εμπειρία!

Η ξενοδοχειακή υποδομή
Στις πανεπιστημιακές κλινικές, όμως, η κατάσταση συνήθως είναι διαφορετική: «Η κλινική μας λειτουργεί οκτώ χρόνια και διαπιστώνουμε αυξητική πορεία στους τοκετούς- ξεκινήσαμε με 400 και πέρυσι κλείσαμε με 1.350, ενώ φέτος έχουμε ξεπεράσει τους 1.000. Στα Ιωάννινα πάλι, έχουν ξεπεράσει τους 1.500 τοκετούς. Όπου υπάρχουν πανεπιστημιακά νοσοκομεία, οι κλινικές είναι πολύ ανεπτυγμένες και γι΄ αυτό άλλωστε πηγαίνουν και περιστατικά αναφοράς καθώς λειτουργούν μονάδες νεογνών», υπογραμμίζει ο κ. Ιωάννης Μεσσήνης, καθηγητής Μαιευτικής και Γυναικολογίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.

Κερδίζουν έδαφος τα μαιευτήρια του ΕΣΥ στο χρηματιστήριο του τοκετού, που φθάνει και 14.000 ευρώ στα ιδιωτικά
ΡΕΠΟΡΤΑΖ: Μάρθα Καϊτανίδη

Η κ. Χριστίνα Κεμανετζή είναι ειδικευόμενη γιατρός και ζει στη Θεσσαλονίκη. Έχει δύο αγοράκια, και για τις δύο γέννες ταξίδεψε ώς το Γενικό Νοσοκομείο Ξάνθης, παρά τις ενστάσεις της οικογένειάς της, που ήθελαν να γεννήσει σε ιδιωτική κλινική- όπως άλλωστε, συνηθίζεται. Γιατί; Όπως λέει στα «ΝΕΑ», το «κόστος στα ιδιωτικά είναι εξωφρενικό».

«Δεν ήταν εύκολη απόφαση. Το ποσό όμως που ζητούσαν στο Διαβαλκανικό Κέντρο ήταν πολύ μεγάλο- και φυσικά η ασφάλεια δεν τα καλύπτει. Από την άλλη ο μαιευτήρας στο νοσοκομείο της Ξάνθης κέρδισε την εμπιστοσύνη μου, γεγονός που έπαιξε σημαντικό ρόλο στην τελική απόφασή μου». Η ειδικευόμενη γιατρός σημειώνει ότι η συγκεκριμένη δημόσια κλινική στην Ξάνθη παρέχει όλες τις ιδιωτικές ανέσεις: «μονόκλινα και δίκλινα δωμάτια, τα οποία ήταν πεντακάθαρα, μπάνιο με σαπούνια και τηλεόραση».

Στο δίλημμα για την επιλογή μεταξύ ιδιωτικού και δημοσίου μαιευτηρίου μπαίνουν ολοένα και περισσότερες γυναίκες, αφού το χρηματιστήριο του τοκετού έχει εκτιναχτεί

ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ
Μονόκλινο σε δημόσιο μαιευτήριο φθάνει τα 600 ευρώ για 4 διανυκτερεύσεις, ενώ σε ιδιωτικό ξεπερνά τα 2.000 ευρώ
στα ύψηστα ιδιωτικά το κόστος συχνά αγγίζει ακόμη και τα 14.000

ευρώ. Τα τελευταία χρόνια, ορισμένα μαιευτήρια του ΕΣΥ πραγματοποιούν ένα «λουξ πείραμα» και κερδίζουν έδαφος σε σχέση με το παρελθόν, χωρίς ωστόσο να μπορούν προς το παρόν να κερδίσουν μεγάλο κομμάτι της πίτας των ιδιωτικών.

Η κ. Κεμανετζή δηλώνει ότι δεν το έχει μετανιώσει στιγμή: ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει πως δεν ήρθε αντιμέτωπη με τις χρόνιες ελλείψεις στο ΕΣΥ. Και βέβαια, όπως η ίδια παραδέχεται, δεν θα πήγαινε σε οποιοδήποτε δημόσιο νοσοκομείο, ούτε θα δεχόταν να μπει στην αίθουσα του τοκετού με τον εφημερεύοντα γιατρό και όχι με τον προσωπικό της γυναικολόγο.

Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία, το 35-45% των γυναικών σε όλη τη χώρα επιλέγουν να γεννήσουν σε μαιευτήρια πολλών αστέρων. Μάλιστα, η ψαλίδα ανοίγει ακόμη περισσότερο στην Αθήνα, αφού 6 στα 10 μωρά γεννιούνται σε ιδιωτικές κλινικές, με αποτέλεσμα τα νοσοκομεία του ΕΣΥ να έχουν καθιερωθεί ως μαιευτήρια αποκλειστικά και μόνον για τις αλλοδαπές.

Ωστόσο, το σκηνικό αρχίζει να αλλάζει. Χαρακτηριστικό το παράδειγμα του Μαιευτηρίου Έλενα Βενιζέλου, όπου πραγματοποιούνται ετησίως 6.800- 7.000 τοκετοί κατά μέσον όρο τα τελευταία χρόνια. «Από το σύνολο των γυναικών που μας προτιμούν, το 45% είναι Ελληνίδες. Και το ποσοστό αυτό ολοένα και αυξάνεται», τονίζει στα «ΝΕΑ» ο διευθυντής της ΣΤ΄ Μαιευτικής Κλινικής κ. Γιώργος Φαρμακίδης. Εκτός όμως από τους οικονομικούς λόγους που οδηγούν περισσότερες Ελληνίδες στο ΕΣΥ, ο κ. Φαρμακίδης επισημαίνει ότι πόλο έλξης για τις μέλλουσες μητέρες αποτελεί το… ρετιρέ του μαιευτηρίου, ο 5ος όροφος, όπου στεγάζονται τα μονόκλινα, και ο 6ος, επίσης με μονόκλινα δωμάτια, που θα ξεκινήσει να λειτουργεί όταν ολοκληρωθεί η εγκατάσταση του ξενοδοχειακού εξοπλισμού. Το κόστος για το μονόκλινο δωμάτιο σε ένα δημόσιο μαιευτήριο φτάνει μόλις τα 600 ευρώ για τις 4 διανυκτερεύσεις, την ώρα που στις ιδιωτικές κλινικές ξεπερνά τα 2.000 ευρώ: «Στόχος μας είναι να καθιερωθεί το Έλενα στη συνείδηση των Ελληνίδων ως μαιευτήριο- μπουτίκ. Και βέβαια, το πιο σημαντικό είναι να χτίζεται ανάμεσα στη μέλλουσα μητέρα και το γυναικολόγο μια σχέση εμπιστοσύνης, παράμετρος που λαμβάνουμε πολύ σοβαρά υπόψη. Πρέπει όμως, να βελτιωθούν και οι υποδομές τόσο σε ξενοδοχειακό όσο και σε τεχνολογικό εξοπλισμό».

Δελεαστικές τιμές
Περίπου 100 ευρώ την ημέρα κοστίζουν τα δίκλινα δωμάτια στο Μαιευτήριο Αλεξάνδρα, τιμή που δελεάζει ολοένα και περισσότερες Ελληνίδες. Τα 8 δίκλινα δωμάτια και τα 4 μονόκλινα όμως δεν επαρκούν για να καλύψουν τις ανάγκες 5.500 νέων μητέρων που επισκέπτονται ετησίως το νοσοκομείο.
Το φακελάκι ζει και βασιλεύει

ΑΤΟΥ ΓΙΑ τα δημόσια νοσοκομεία και ιδίως για τις πανεπιστημιακές κλινικές της Αττικής είναι και η φήμη των διευθυντών- καθηγητών που προσφέρουν στις μέλλουσες μητέρες άρωμα ασφάλειας. Παρ΄ όλα αυτά, όπως παραδέχονται πολλές νέες μητέρες, για να εξασφαλίσουν έξτρα προσοχή από τις ούτως ή άλλως λίγες μαίες και κυρίως για να βρουν θέση σε δωμάτιο που δεν θυμίζει Δημόσιο, δηλαδή για να μη στοιβαχτούν με άλλες έξι γυναίκες, έπρεπε να καταφύγουν στο γνωστή μέθοδο, στο φακελάκι!

«Οι γυναίκες πληρώνουν ακριβά για να έχουν μια αξιοπρεπή γέννα και αυτό είναι λυπηρό. Στην ουσία ο δημόσιος τομέας πριμοδοτεί εξαιτίας των ελλείψεων, και συνεπώς επειδή παρέχει μόνον τα απαραίτητα, τον ιδιωτικό τομέα.

Όσες πάλι απευθύνονται στα δημόσια νοσοκομεία το κάνουν κυρίως επειδή εμπιστεύονται τον γιατρό τους» λέει στα «ΝΕΑ» η πρόεδρος του ΣΕΜΜΑ Καλλιόπη Μάλφα- Νικολοπούλου.

Πόλος έλξης οι πανεπιστημιακές κλινικές

ΣΕ ΜΑΙΕΥΤΗΡΙΑ τρίτης κατηγορίας έχουν μετατραπεί τα περισσότερα δημόσια νοσοκομεία της περιφέρειας, αρκετά από τα οποία ούτως ή άλλως υπολειτουργούν εξαιτίας της έλλειψης γιατρών. Το αποτέλεσμα είναι οι πανεπιστημιακές κλινικές (όπου υπάρχουν) να αποτελούν πόλο έλξης για τις μέλλουσες μητέρες, αφού η μοναδική άλλη επιλογή είναι ο ιδιωτικός τομέας. Τα παραδείγματα είναι πολλά: «Στο νοσοκομείο της Φλώρινας υπάρχει μόνον ένας γυναικολόγος, γι΄ αυτό και οι γυναίκες στη πλειονότητα τους ταξιδεύουν έως την Πτολεμαΐδα όπου υπάρχει ιδιωτική μαιευτική κλινική ή διαφορετικά ξεγεννούν στο δημόσιο νοσοκομείο της περιοχής. Αντίστοιχα, οι μαιευτικές κλινικές των νοσοκομείων της Καστοριάς και των Γρεβενών μετά βίας αντιμετωπίζουν τα έκτακτα περιστατικά, αφού δεν υπάρχει το απαραίτητο προσωπικό», τονίζει στα «ΝΕΑ» ο μαιευτήρας- γυναικολόγος κ. Γιάννης Κοσκοσάς. Απωθητικό για τις μέλλουσες μητέρες είναι το σκηνικό και στο Γενικό Νοσοκομείο Λάρισας όπου τα μικρά τρίκλινα δωμάτια φιλοξενούν ακόμη και έξι γυναίκες, ενώ στα Τρίκαλα το προσωπικό δεν επαρκεί ούτε για τα επείγοντα περιστατικά. Ανασταλτικός παράγοντας για πολλές γυναίκες είναι και το γεγονός πως οι δημόσιοι αναισθησιολόγοι αποφεύγουν να κάνουν επισκληρίδιο αναλγησία κατά τον τοκετό, που απαλύνει τις ωδίνες, αφού δεν έχουν την απαραίτητη εμπειρία!

Η ξενοδοχειακή υποδομή
Στις πανεπιστημιακές κλινικές, όμως, η κατάσταση συνήθως είναι διαφορετική: «Η κλινική μας λειτουργεί οκτώ χρόνια και διαπιστώνουμε αυξητική πορεία στους τοκετούς- ξεκινήσαμε με 400 και πέρυσι κλείσαμε με 1.350, ενώ φέτος έχουμε ξεπεράσει τους 1.000. Στα Ιωάννινα πάλι, έχουν ξεπεράσει τους 1.500 τοκετούς. Όπου υπάρχουν πανεπιστημιακά νοσοκομεία, οι κλινικές είναι πολύ ανεπτυγμένες και γι΄ αυτό άλλωστε πηγαίνουν και περιστατικά αναφοράς καθώς λειτουργούν μονάδες νεογνών», υπογραμμίζει ο κ. Ιωάννης Μεσσήνης, καθηγητής Μαιευτικής και Γυναικολογίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.

«Γιατί ο άνθρωπος τελικά αντέχει τόσα όσα θα χρειαστεί να αντέξει…»

(ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ)

*Αποσπάσματα από τη συγκλονιστική ομιλία- κατάθεση ψυχής της Μ. Τρυφωνίδη σε σεμινάριο για την «Ψυχοκοινωνικη στήριξη του παιδιού με καρκίνο και της οικογένειάς του».

«Εχει περάσει κάποιος χρόνος από τη διάγνωση. Ο γονιός έχει μαξέψει τα κομμάτια του, έχει σταθεί στα πόδια του, έχει ξαναδρομολογήσει όσο μπορεί τη ζωή και την καθημερινότητά του. Με όσες δυνάμεις διαθέτει έχει πια επικεντρώσει όλες τις κινήσεις και τα ενδιαφέροντά του σε ένα μόνο σημείο. Το (ένα) παιδί του. Ενημερώνεται για την ασθένεια και το τι πρέπει να κάνει, τηρεί με ευλάβεια τις εντολές των γιατρών, διαβάζει ό,τι σχετικό βρεθεί στα χέρια του και κινδυνεύει να πιστέψει ότι έγινε γιατρός της “μιας ασθένειας”.

Υποσυνείδητα έχει ήδη μπει στο στάδιο της “προετοιμασίας” για το Τελικό Στάδιο, χωρίς ο ίδιος να το καταλαβαίνει ή να το παραδέχεται. Αν όλα πάνε καλά, η προετοιμασία αυτή που θα προηγηθεί θα μεγαλώσει το αίσθημα της νίκης και της ανακούφισης.

Αν όμως τα πράγματα δεν πάνε όπως τα θέλουμε, η προετοιμασία αυτή θα αποβεί ακόμα πιο σημαντική. Εκεί που το ενδεχόμενο υποτροπής φαντάζει σαν το τελευταίο όριο αντοχής, ο δυστυχής γονιός με έκπληξη θα διαπιστώσει ότι ακόμα στέκει, ακόμα αντέχει, γιατί κάπου στην άκρη του μυαλού του, για την εξέλιξη αυτή είχε προετοιμαστεί και την περίμενε.

Η παρουσία του παιδιού μας μετά την ενσυνείδητη παραδοχή ότι θα είναι “προσωρινή” γίνεται ιδιαίτερα πολύτιμη. Ξαφνικά, αποκτά εκρηκτικές διαστάσεις και όσο ο γονιός βρίσκεται κοντά στο παιδί του νιώθει να πλημμυρίζεται από την παρουσία του όσο κανένας γονιός υγιούς παιδιού δεν θα μπορέσει ποτέ να νιώσει.

Στο μικρό αυτό χρονικό διάστημα, ο γονιός θα προσπαθήσει να χωρέσει γεγονότα, αισθήματα και εμπειρίες μιας ολόκληρης ζωής. Η κάθε στιγμή είναι ιδιαίτερη, η κάθε ώρα σημαντική. Είναι αυτές οι στιγμές, αυτές οι ώρες που θα μετατραπούν σε αναμνήσεις οι οποίες θα πλημμυρίζουν τη ζωή μας από δω και μπρος και θα κρατήσουν το παιδί μας ζωντανό μέσα μας για πάντα.

Τα παιδιά μας έτσι όπως μεταλλάσσονται αυτό το διάστημα σε μικρούς «θεούς» μέσα στα χέρια μας, πλουτίζουν τη ζωή μας με αισθήματα πρωτόγνωρα. Οι χαρές που μπορούμε να νιώσουμε στο στάδιο αυτό της ζωής μας, το οποίο θα χαρακτήριζα στάδιο της “αναμονής”, είναι μοναδικές.

Στο διάστημα αυτό ρουφάμε με μανία την παρουσία των παιδιών μας, αξιοποιούμε κάθε στιγμή, στέκουμε όρθιοι, συμπαραστεκόμαστε. Η έλευσή μας στη Γη απέκτησε σαφή προορισμό.

Σταματούμε το πέρασμα του χρόνου. Γιατί εμείς, τώρα, αυτή την εποχή, μπορούμε να μεγαλώσουμε τις μέρες, να μακρύνουμε τις ώρες, να ζήσουμε τώρα μόνο το παρόν, αφήνοντας για μετά, στην ώρα του, το θαμπό μέλλον.

Ο γονιός έχει πλέον ένα μοναδικό ενδιαφέρον. Πόλεμοι, φωτιές, επαναστάσεις, αυτά που οι άλλοι αποκαλούν “ειδήσεις” δεν φτάνουν στα αυτιά του. Τα άλλα του παιδιά δεν τον απασχολούν, η υπόλοιπη οικογένεια δεν τον έχει ανάγκη. Τώρα το παιδί του είναι εδώ. Προσπαθεί απελπισμένα να βελτιώσει τις συνθήκες διαβίωσης, να διώξει τον πόνο από το παιδί, αν υπάρχει, να το κάνει να χαμογελάσει, να παρατείνει τον χρόνο.

Αντιδρά φωνάζοντας, κλαίγοντας ή σιωπώντας. Εχει καταφέρει να επιβιώνει κρατώντας σε λειτουργία μόνον ένα μέρος του εγκεφάλου του. Στη σκέψη του τριγυρίζουν ό,τι θέλει ή ό,τι μπορεί να αντέξει. Και αντέχει. Η ανθρώπινη φύση έχει επιστρατεύσει πια όλους τους μηχανισμούς άμυνας που διαθέτει, γιατί ό άνθρωπος τελικά αντέχει τόσα όσα θα χρειαστεί να αντέξει».

(ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ)

Φορούν κόκκινες… μύτες και πολύχρωμα ρούχα. Κρατούν στα χέρια τους σύριγγες με τις οποίες κάνουν μεταγγίσεις… σοκολάτας, γεμίζουν το δωμάτιο με σαπουνόφουσκες και εντυπωσιάζουν με τα ταχυδακτυλουργικά κόλπα τους ή παίζοντας κουκλοθέατρο.

Της Νικολέτας Μπούκα Στόχος τους είναι να καταφέρουν να κάνουν τα άρρωστα παιδιά που νοσηλεύονται στις παιδιατρικές κλινικές των νοσοκομείων να γελάσουν και να ξεχάσουν έστω και για λίγο το φόβο της αρρώστιας και τη μυρωδιά του θανάτου.

Πρόκειται για τους “γιατρούς-κλόουν”, έναν ξεχωριστό θεσμό, που καθημερινά κερδίζει τη δική του θέση σε πολλά νοσηλευτικά ιδρύματα του κόσμου. Ουσιαστικά είναι μία ενταγμένη υπηρεσία (clown care unit) που προσφέρουν οι παιδιατρικές κλινικές των νοσηλευτικών ιδρυμάτων με ειδικά εκπαιδευμένους γιατρούς-κλόουν, οι οποίοι εργάζονται μόνιμα σε στενή συνεργασία με τους θεράποντες γιατρούς, τους νοσοκόμους και τους γονείς.

Οι γιατροί-κλόουν πρωτοεμφανίστηκαν στις ΗΠΑ πριν από 20 χρόνια. Το 1986 ιδρύθηκε η πρώτη ένωση, η Clown Care Unit (CCU), από τον επαγγελματία κλόουν Michael Christensen και άρχισε να δουλεύει συστηματικά στο Babies and Children Hospital του Columbian Presbyterian Medical Center της Νέας Υόρκης. Άλλωστε, όπως λένε οι ειδικοί, το γέλιο είναι το καλύτερο φάρμακο, ιδιαίτερα για τα παιδιά. Είναι χαρακτηριστικό ότι, όπου εφαρμόστηκε η γελωτοθεραπεία, παρατηρήθηκε μείωση των φαρμάκων κατά 20% και μείωση της νοσηλείας των παιδιών κατά 50%.

ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Μπορεί στην Ελλάδα να μην υπάρχουν προς το παρόν γιατροί-κλόουν, αν και είχαν γίνει προσπάθειες στο παρελθόν, ωστόσο οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να πάρουν μία πρώτη γεύση για τη δράση τους κατά τη διάρκεια διημερίδας που θα πραγματοποιηθεί στο Ιταλικό Ινστιτούτο Θεσσαλονίκης στις 6 και 7 Οκτωβρίου. Η διημερίδα, που εντάσσεται στο πλαίσιο του 10ου διεθνούς φεστιβάλ κουκλοθέατρου και παντομίμας Κιλκίς, θα αποτελέσει την ευκαιρία για γνωριμία, επιμόρφωση και ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ ατόμων και φορέων των κλάδων που ευθύνονται για τη νοσηλεία και την ανάρρωση των παιδιών στις παιδιατρικές κλινικές με στόχο τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος πιο ανθρώπινου και κοντινού στις ανάγκες των παιδιών.

Μάλιστα προγραμματίζεται και μία μικρή αναπαράσταση της δράσης των γιατρών-κλόουν στην παιδιατρική κλινική του “ΑΧΕΠΑ” με τη συνεργασία του Παραρτήματος Θεσσαλονίκης της Ελληνικής Εταιρίας Κοινωνικής Παιδιατρικής και Προαγωγής Υγείας.

“Στην ημερίδα θα μεταφέρουν την εμπειρία τους γιατροί-κλόουν από την Ιταλία, όπου ο θεσμός είναι ιδιαίτερα δημοφιλής και από φέτος εντάσσεται στο εθνικό πιλοτικό πρόγραμμα ʽClownforma.netʼ, όπου συμμετέχουν όλες οι περιφέρειες του κράτους”, δηλώνει στη “ΜτΚ” ο καλλιτεχνικός διευθυντής του 10ου διεθνούς φεστιβάλ κουκλοθέατρου και παντομίμας Κιλκίς Χουάνχο Κοράλες.

Επιπλέον εξηγεί ότι οι γιατροί-κλόουν είναι ψυχολόγοι, νοσηλευτές, παιδίατροι που εκπαιδεύονται, ώστε μέσα από τη δράση τους να μειώσουν το άγχος και το φόβο για την αρρώστια (καρκίνο, AIDS, λευχαιμία), αλλά και να κάνουν πιο ευχάριστη την περίοδο νοσηλείας των άρρωστων παιδιών στο νοσοκομείο.

ΠΟΛΕΜΟΥΝ ΤΟ ΦΟΒΟ Ο ψυχολόγος Roberto Flangini μετρά δέκα χρόνια δράσης ως γιατρός-κλόουν και είναι πρόεδρος της Ομοσπονδίας Γιατρών Κλόουν (Federazione Clown Dottori) αλλά και ένας από τους βασικούς ομιλητές της ημερίδας που θα πραγματοποιηθεί στη Θεσσαλονίκη. Μιλώντας στη “ΜτΚ” εξηγεί ότι από μικρός ήθελε να κάνει τους άλλους να γελούν και μεγαλώνοντας ασχολήθηκε επιστημονικά με αυτό, όταν σπούδαζε Ψυχολογία στο πανεπιστήμιο. Μάλιστα πριν από δύο χρόνια παρακολούθησε ένα master με θέμα “Ο κλόουν στην υπηρεσία του ανθρώπου” στο πανεπιστήμιο της Μπολόνια.

“Μεταφέροντας τον κλόουν από το τσίρκο στα παιδιατρικά νοσοκομεία διευκολύνουμε εκείνη την ανθρώπινη πλευρά που ενισχύει τόσο τα στάδια της ανάρρωσης όσο και την επαναφορά των παιδιών. Μεταφέροντας το χαμόγελο, το γέλιο και τη θετικότητα στους θαλάμους του νοσοκομείου, βοηθούμε το θεραπευτικό έργο των γιατρών, γιατί στηρίζουμε τα παιδιά σε μία γλώσσα, τη δική τους, που τα απομακρύνει από το βαρύ ψυχολογικό κλίμα που πολλές φορές επικρατεί στα νοσοκομεία”, τονίζει ο κ. Flangini.

Παράλληλα εξηγεί ότι ο γιατρός-κλόουν συνεργάζεται με τους γιατρούς και τους νοσηλευτές, ενώ στόχος του είναι να αγγίξει την ψυχή των άρρωστων παιδιών και να επαναφέρει τη θέληση και την επιθυμία τους για επικοινωνία με τους γύρω τους.

“Τα παιδιά παίζουν, γελάνε και κάποιες φορές κλαίμε μαζί. Άλλωστε ο φόβος και ο πόνος είναι κοινά συναισθήματα για όλους. Η προσπάθεια του γιατρού-κλόουν επικεντρώνεται στο να δώσει διαφορετική διάσταση στα συναισθήματα, ώστε από το αρνητικό γεγονός να βγάλει ένα θετικό μήνυμα και τα παιδιά να αντιμετωπίσουν με θάρρος την ασθένειά τους”, επισημαίνει ο κ. Flangini.

Άλλωστε, όπως περιγράφει, δεν θα ξεχάσει ένα μικρό κοριτσάκι που είχε υποστεί εγκαύματα και δεν ήθελε να κάνει τη θεραπεία του, αφού φοβόταν το δυνατό πόνο που θα της προκαλούσε η φυσιοθεραπεύτρια, την ώρα που θα έπρεπε να κάνει μασάζ στις πληγές. Οι γιατροί-κλόουν θέλησαν να κάνουν την ίδια θεραπεία, με τρόπο όμως λανθασμένο και αδέξιο. Έτσι τα γέλια που προκάλεσαν οι “αδέξιες” κινήσεις των κλόουν βοήθησαν τη μικρή να ξεπεράσει την αρχική άρνησή της και να κάνει κανονικά τη θεραπεία της.

“Η εκπαίδευση του γιατρού-κλόουν δεν τελειώνει ποτέ. Άλλωστε η μεγαλύτερη δυσκολία είναι να βοηθήσει το άρρωστο παιδί να αντιμετωπίσει το φόβο της αρρώστιας αλλά και το φόβο του θανάτου. Είναι απαραίτητο να έχει γνώσεις ιατρικής, ψυχολογίας, παιδοψυχολογίας, υγιεινής και νοσοκομειακής κοινωνιολογίας. Τα πιο σημαντικά προσόντα όμως που πρέπει να διαθέτει είναι να ξέρει να ακούει το μικρό ασθενή, να είναι ευαίσθητος και να έχει πολύ χιούμορ”, τονίζει ο κ. Flangini.

Σύμφωνα με τον ίδιο, στην Ιταλία οι γιατροί-κλόουν μπήκαν στα νοσοκομεία το 1991, ενώ πριν από δύο χρόνια θεσπίστηκε νόμος που τους αναγνωρίζει ως επάγγελμα στο χώρο της υγείας.

Ποσοστό 85% των σεξουαλικώς ενεργών γυναικών, που δεν λαμβάνουν μέτρα αντισύλληψη, μένουν έγκυες μέσα σε ένα χρόνο.
Η επιπόλαια σεξουαλική συμπεριφορά των σύγχρονων Ελλήνων μειώνει, με τα χρόνια την αναπαραγωγική ικανότητα των νεαρών ζευγαριών.

Ποσοστό 85% των σεξουαλικώς ενεργών γυναικών, που δεν λαμβάνουν μέτρα αντισύλληψη, μένουν έγκυες μέσα σε ένα χρόνο. Το πιο ανησυχητικό, ωστόσο, είναι ότι δύο στις δέκα γυναίκες καταφεύγουν σε άμβλωση, επέμβαση η οποία βάζει σε κίνδυνο όχι μόνο την αναπαραγωγική ικανότητα και την ψυχική τους υγεία, αλλά και την ίδια τους τη ζωή.

Δυστυχώς, η Ελλάδα εξακολουθεί να κατέχει μία από τις υψηλότερες θέσεις στη συχνότητα αμβλώσεων, καθώς το ταμπού της αντισύλληψης, παρά την επαρκή πληροφόρηση που παρέχει η σύγχρονη τεχνολογία (Διαδίκτυο), παραμένει.

Οι γυναίκες που χρησιμοποιούν το «χάπι» στη Δυτική Ευρώπη φθάνουν σε ποσοστό 22 με 23%, ενώ στην Ελλάδα το αντίστοιχο ποσοστό δεν ξεπερνά το 3%.

Αυτά τόνισαν, μεταξύ άλλων, ο αντιπρύτανης του πανεπιστημίου Αθηνών, Γ. Κρεατσάς, ο καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας, Α. Αντσακλής, και ο πρόεδρος του Συνδέσμου Οικογενειακού Προγαμματισμού, Ν. Σαλάκος, σε σημερινή συνέντευξη Τύπου για τις επιπτώσεις της επικίνδυνης σεξουαλικής συμπεριφοράς στην υγεία της αναπαραγωγής, με αφορμή την αυριανή Παγκόσμια Ημέρα Αντισύλληψης.

«Η σπουδαιότερη μέθοδος εξακολουθεί να είναι το αντισυλληπτικό χάπι», είπε ο κ. Κρεατσάς και υπογράμμισε ότι «υπάρχουν πολλοί μύθοι γύρω από το χάπι, αξίζει, ωστόσο, να γνωρίζουν οι γυναίκες ότι από το 1961, που πρωτοκυκλοφόρησε στην αγορά, έως σήμερα, τα χάπια έχουν βελτιωθεί και περιέχουν πέντε φορές μικρότερη ποσότητα οιστρογόνων».

Από την πλευρά του, ο κ. Αντσακλής, αναφερόμενος σε εργασία που διεξήχθη στο νοσοκομείο «Αλεξάνδρα», είπε ότι οι νεαρές Ελληνίδες, σε ποσοστό 9% λαμβάνουν αντισυλληπτικό χάπι και μόνον εφόσον έχουν ενημερωθεί πλήρως γι΄αυτό». Τόνισε ότι στο συγκεκριμένο νοσοκομείο έγιναν, το 2006, 481 αμβλώσεις. Για δε το 2005 εκτιμάται ότι ο συνολικός αριθμός αμβλώσεων σε ιδιωτικά μαιευτήρια, έφτασε τις 66.000.

Για το ρόλο του οικογενειακού προγραμματισμού μίλησε ο κ. Σαλάκος και τόνισε ότι όλα ξεκινούν από την εκπαίδευση, γεγονός που καθιστά απαραίτητες τις μεγάλες καμπάνιες ενημέρωσης, από νωρίς στα σχολεία, ώστε οι μαθητές να εξοικειώνονται με τα θέματα αυτά και να αποκτούν βαθειά γνώση, την οποία θα κληθούν να κάνουν πράξη στην εφηβεία ή αργότερα.

www.kathimerini.gr με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ

Εκτός από τα φροντιστήρια, τα ιδιαίτερα και τις ξένες γλώσσες, έχουν εβδομαδιαίως τις περισσότερες ώρες μαθημάτων στην Ευρώπη
Του Αποστολου Λακασα

«Μου αρέσει το σχολείο, αλλά πραγματικά πολλές φορές νιώθω τόσο κουρασμένη στο τέλος της ημέρας…». Η 15χρονη Νίνα Τριανταφύλλου, αριστούχος έως τώρα στα μαθήματά της, μιλώντας στην «Κ» δεν έκρυψε την αδημονία επιστροφής στα θρανία ούτε όμως και το άγχος της για τον καθημερινό αγώνα δρόμου που αρχίζει την προσεχή Πέμπτη, ημέρα έναρξης του σχολικού έτους. Η Νίνα είναι χαρακτηριστική εκπρόσωπος της μαθητικής γενιάς της. Το πρωί στο σχολείο, ακολουθούν το απόγευμα τα φροντιστήρια και μετά το διάβασμα για την επόμενη ημέρα. Σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Παιδείας, οι Ελληνες μαθητές αφιερώνουν πολύ περισσότερες ώρες εβδομαδιαίως στο σχολείο από τους Ευρωπαίους συνομηλίκους τους. Και δεν είναι μόνο τα σχολικά μαθήματα. Ερευνα δείχνει ότι ένας 15χρονος, μετά τις ώρες του σχολείου, έχει τουλάχιστον 4 ώρες καθημερινά φροντιστήριο, το οποίο επιβαρύνει το καθημερινό του πρόγραμμα που περιλαμβάνει και τις ώρες του διαβάσματος. Αποτέλεσμα είναι να μένει ελάχιστος χρόνος για ξεκούραση. Οι Ελληνες μαθητές εργάζονται περισσότερο και από έναν φιλόδοξο επαγγελματία!

Οι ώρες διδασκαλίας

Ειδικότερα, όπως προκύπτει από τα ενδεικτικά στοιχεία της Διεύθυνσης Ευρωπαϊκής Ενωσης του υπουργείου Παιδείας, οι Ελληνες μαθητές τόσο στο δημοτικό όσο και στο γυμνάσιο έχουν τις περισσότερες ώρες διδασκαλίας εβδομαδιαίως. Συνολικά, οι μαθητές δημοτικού έχουν 29 ώρες διδασκαλίας κατά μέσο όρο, ενώ στη Φινλανδία 25,5 ώρες και ακολουθούν η Γερμανία, η Εσθονία και η Πορτογαλία με 25 ώρες. Στην υποχρεωτική δευτεροβάθμια εκπαίδευση τα Ελληνόπουλα έχουν 35 ώρες διδασκαλίας κατά μέσο όρο την εβδομάδα. Ακολουθούν οι μαθητές στη Φινλανδία και τη Γερμανία με 31 ώρες την εβδομάδα. Οι Ελληνες, λοιπόν, έχουν το πιο βαρύ σχολικό ωράριο.

Και να ήταν μόνο αυτό! Οι μαθητές συνεχίζουν με τα φροντιστήρια ξένων γλωσσών και άλλες δραστηριότητες όπως ο χορός, η μουσική κ.λπ. Ενδεικτικό είναι ότι από παλαιότερη έρευνα που πραγματοποίησε το Εργαστήριο Εμπειρικής Εκπαιδευτικής Ερευνας του τμήματος Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (σε 800 μαθητές από 27 δημοτικά, γυμνάσια και λύκεια) προκύπτει ότι ο ένας στους τρεις μαθητές (ακριβές ποσοστό 36,2%) γυμνασίου και λυκείου πηγαίνει σε οργανωμένο φροντιστήριο (δηλαδή, όχι σε ιδιαίτερα μαθήματα) για την προετοιμασία των σχολικών μαθημάτων από πέντε έως και 10 ώρες την εβδομάδα.

Πολλές από τις απογευματινές ώρες αφιερώνονται από τους μαθητές στην εκμάθηση ξένης γλώσσας. Σύμφωνα με την έρευνα, το 56,4% πηγαίνει έως 5 ώρες εβδομαδιαίως σε φροντιστήριο ξένων γλωσσών, ενώ το 38,7% των μαθητών παρακολουθεί μαθήματα ξένης γλώσσας.

Απουσιάζει η χαρά

«Στο σημερινό σχολείο κυριαρχούν η πίεση για υψηλούς βαθμούς και υψηλές επιδόσεις, το άγχος των μαθητών, η απουσία χαράς και ικανοποίησής τους, η πίεση για εξάντληση της διδακτέας και εξεταστέας ύλης, η απουσία εποικοδομητικής συνεργασίας και παιδαγωγικής σχέσης εκπαιδευτικού - μαθητών, η απουσία ελεύθερου χρόνου στους μαθητές για να ικανοποιήσουν τα προσωπικά ενδιαφέροντα, οι ψυχικές επιβαρύνσεις, όπως εσωστρέφεια, ανασφάλεια, απάθεια, αδιαφορία, επιθετικότητα κ.ο.κ.» ανέφερε στην «Κ» ο καθηγητής στο Παιδαγωγικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων κ. Χαράλαμπος Κωνσταντίνου. Και συμπλήρωσε: «Δηλαδή, έχουμε ένα μαθητή που τον πιέζουμε να βρίσκεται εκτός των φυσικών ορίων αντοχής και από τον οποίο διαρκώς απαιτούμε υψηλές επιδόσεις επιτυχίας. Εχουμε ένα μαθητή που εργάζεται περισσότερο και από έναν ενήλικα εργαζόμενο»!

Αντιδράσεις στη Γαλλία για το τετραήμερο

Τις αντιδράσεις συνδικαλιστών προκαλεί η απόφαση της γαλλικής κυβέρνησης να μειώσει τις εβδομαδιαίες ώρες διδασκαλίας σε νηπιαγωγεία και δημοτικά. Ετσι, τα γαλλικά σχολεία θα λειτουργούν 24 ώρες την εβδομάδα (από 26 μέχρι σήμερα) και πια δεν θα γίνονται μαθήματα τα Σάββατα. Το εβδομαδιαίο πρόγραμμα διαμορφώνεται σε έξι σχολικές ώρες κάθε Δευτέρα, Τρίτη, Πέμπτη και Παρασκευή.

Στόχος της κυβέρνησης είναι η απελευθέρωση δύο επιπλέον ωρών διδασκαλίας την εβδομάδα, που θα αξιοποιηθούν για μαθήματα ενισχυτικής διδασκαλίας.

Τις διαφωνίες τους εξέφρασαν, όμως, ειδικοί που εκτιμούν ότι η κατάργηση των μαθημάτων το Σάββατο, χωρίς αντίστοιχη μείωση του χρόνου διακοπών, οδηγεί τους Γάλλους μαθητές στην ημιμάθεια. Το αποτέλεσμα σύμφωνα με αυτούς είναι ότι οι ημέρες διδασκαλίας δεν θα ξεπερνούν τις 140 τον χρόνο, ενώ στην Ιαπωνία ο αριθμός τους είναι 210, στην Ιταλία 200 και στις χώρες της Σκανδιναβίας 190.

Ο πρώην επιθεωρητής πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, Ζορζ Φωτεινός, συγγραφέας του βιβλίου «Οργανώνοντας το σχολικό χρόνο», υποστηρίζει ότι η σχολική εβδομάδα των τεσσάρων ημερών θα έχει αρνητικές επιπτώσεις όχι μόνον στη μάθηση, αλλά και στην ίδια τη ζωή των μικρών μαθητών. Τα βράδια της Τρίτης και της Παρασκευής, οι μαθητές θα ξενυχτούν περισσότερο. Ο βιολόγος Ιμπέρ Μοντανιέ, πρώην διευθυντής ερευνών του Ινστιτούτου Inserm (Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας και Ιατρικής Ερευνας), υπογραμμίζει στο περιοδικό Express ότι είναι «ψυχολογικά και σωματικά αδύνατο τα παιδιά να έχουν την απαιτούμενη ικανότητα συγκέντρωσης για έξι συνεχόμενες ώρες».

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_100018_07/09/2008_283830

ΤΟ ΒΗΜΑ, 21.09.2008

Ολο και περισσότερες υποψήφιες μητέρες επιλέγουν τη φυσιολογική γέννα εκφράζοντας την αντίθεσή τους στη βιομηχανοποίηση της διαδικασίας.

ΑΧ. ΧΕΚΙΜΟΓΛΟΥ

Επιστροφή στη φύση. Ετσι απαντούν εκατοντάδες μέλλουσες μητέρες που αντιτίθενται στην όλο και διογκούμενη «βιομηχανοποίηση» του τοκετού, με τις ουσιαστικά αναγκαστικές καισαρικές τομές και τα ατέλειωτα τιμολόγια. Αν για χιλιάδες χρόνια, η είδηση της έλευσης του «πελαργού» συνοδευόταν από αστείρευτη χαρά και προσδοκία, στις ημέρες μας, η εγκυμοσύνη συνεπάγεται ένα ατελείωτο αλισβερίσι με γιατρούς, εξετάσεις, κλινικές και άγχη, που μεταφράζεται σε διόλου ευκαταφρόνητες δαπάνες. Και φανταστείτε ότι το παιδί δεν έχει γεννηθεί ακόμη.

* Μονόδρομος η επέμβαση

Κάθε χρόνο στην Ελλάδα έρχονται στον κόσμο περίπου 100.000 νεογνά. Η κυρίαρχη τάση στη νέα γενιά και ιδιαίτερα στο Λεκανοπέδιο είναι να γεννηθεί το παιδί σε κλινική. Ωστόσο, από την πρώτη στιγμή που η σύλληψη γίνει γνωστή, ξεκινά μια ασταμάτητη πίεση προς τους μέλλοντες γονείς για την «εντατικοποίηση της εργασίας» στα ραντεβού με τους γιατρούς. Ακόμη, όπως όλοι μαρτυρούν, το ενδεχόμενο της καισαρικής τομής έχει αποκτήσει χαρακτήρα μονόδρομου.

Μπροστά στην προοπτική της γέννας-φασόν, πολλές γυναίκες αντιδρούν και συνασπίζονται σιγά σιγά υπό τη σκέπη συλλόγων, αλλά και στο Διαδίκτυο. Οργανώσεις «επωάζονται» σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και επαρχία, ενώ στο Internet, σε ειδικές ιστοσελίδες και φόρα, οι μέλλοντες γονείς εκδηλώνουν την οργή τους με την όλη διαδικασία, που μετατρέπει σε ψυχολογικό και οικονομικό βάρος το πιο όμορφο πράγμα που τους έχει συμβεί. Η απάντησή τους; «Η φυσική επιλογή» - δηλαδή ο φυσιολογικός τοκετός.

«Υπάρχει πια μια βιομηχανία εγκυμοσύνης και τοκετού και οι συνεχείς εξετάσεις έχουν αντίκτυπο και στη γυναίκα και στο μωρό» σημειώνει η κυρία Κατερίνα Τσομπάνογλου, η οποία διανύει τους τελευταίους μήνες της εγκυμοσύνης της. «Υπάρχει μια στάνταρντ διαδικασία κατά την προετοιμασία και τη διάρκεια του τοκετού που θεωρείται δεδομένη από την κλινική και τους ιατρούς και η οποία έχει ως αποτέλεσμα να μειώνονται οι επιλογές της γυναίκας» επισημαίνει.

Σύμφωνα με την κυρία Τσομπάνογλου, «το οικονομικό είναι μεγάλο θέμα, γιατί η αμοιβή των ιατρών ανεβαίνει ανάλογα με το αν το δωμάτιο είναι τρίκλινο, δίκλινο ή μονόκλινο». «Οταν κοιτούσα τις τιμές σε μεγάλη αθηναϊκή κλινική, αν θα γεννούσα σε τρίκλινο ή τετράκλινο δωμάτιο, θα έπρεπε να πληρώσω 2.500 ευρώ για το δωμάτιο και άλλα τόσα για τον γιατρό» αναφέρει και καταλήγει λέγοντας ότι «έχει γίνει πια ταρίφα».

Το άλλο φλέγον ζήτημα, αυτό των γεννήσεων με καισαρική, δεν απασχολεί μόνο την κοινή γνώμη· έχει φθάσει ως τη Βουλή στο παρελθόν. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ειδικών, ο «πελαργός» συνεπάγεται χειρουργείο για μία στις δύο Ελληνίδες, ενώ το ποσοστό εκτοξεύεται ακόμη υψηλότερα στις ιδιωτικές κλινικές. Αν και στο μεγαλύτερο κομμάτι του δυτικού κόσμου η τάση πλέον είναι η «επιστροφή στη φύση», εν τούτοις στη χώρα μας πολλές κλινικές αναπτύσσουν χρηματοπιστωτικά προγράμματα, σε συνεργασία με τράπεζες, που συμπεριλαμβάνουν πλείστες όσες προσφορές. Κανείς δεν θα είχε αντίρρηση σε κάτι τέτοιο - άλλωστε σε καιρούς κρίσης η αγορά έτσι λειτουργεί, ωστόσο όταν μιλάμε για ζωή και όχι LCD οθόνες, τα πράγματα είναι διαφορετικά. «Εκεί θα κατέληγα και εγώ αν ακολουθούσα τον δρόμο που είχα πάρει μέχρι πριν από ενάμιση μήνα» αναφέρει η κυρία Τσομπάνογλου. Το «προβλεπόμενο» πρόγραμμα έχει ως εξής: επίσκεψη στον γιατρό για υπέρηχο κάθε τρεις εβδομάδες, ενώ το τελευταίο δίμηνο της κύησης κάθε δύο εβδομάδες. Ακόμη, το «πακέτο» περιέχει φάρμακα (σε ορισμένες περιπτώσεις), βιταμίνες και γενική αίματος κάθε μήνα, αλλά και προγεννητικό έλεγχο άπαξ. Ολα αυτά μαζί μπορεί να κοστίσουν συνολικά 2.600 ευρώ.

Ωστόσο, οι υψηλές δαπάνες έρχονται όταν ο «πελαργός» ετοιμάζεται για τη μεγάλη έξοδο. Η γέννα σε ιδιωτική κλινική - μαζί με την αμοιβή του ιατρού - μπορεί να στοιχίσει από 5.500 ως 14.000 ευρώ και αν επιλεγεί η «λύση» της καισαρικής στο ποσό προστίθενται άλλα 1.000 ευρώ. «Κερασάκι» στον λογαριασμό είναι άλλα 1.500 ευρώ για την 20ετή φύλαξη βλαστοκυττάρων. Σημειωτέον ότι το δημόσιο νοσοκομείο - που προτιμάται από τους μέλλοντες γονείς σε μεγαλύτερο βαθμό στην επαρχία - είναι σαφώς φθηνότερο, ωστόσο πολλοί μέλλοντες γονείς το αποφεύγουν λόγω των γενικότερων προβλημάτων που αντιμετωπίζει το Εθνικό Σύστημα Υγείας.

«Πρέπει να παλέψεις για να έχεις το παιδί μαζί σου» τονίζει μια μητέρα που πρωτοστατεί σε πρωτοβουλία γονέων από τη Θεσσαλονίκη (η οργάνωσή τους - έχει βαφτιστεί «Mother Power» - βρίσκεται ακόμη στα σπάργανα και προσεχώς θα μετεξελιχθεί σε σύλλογο). «Καλλιεργείται από τους γιατρούς ο φόβος ότι πρέπει να τρέμουμε τη γέννα» σημειώνει και προσθέτει ότι «έχει περάσει η πεποίθηση πως οι γυναίκες δεν μπορούν να γεννήσουν». Η αλλαγή των ιατρικών πρακτικών τους προβληματίζει πολύ καθώς, «σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, όταν το ποσοστό των καισαρικών ξεπεράσει το 15%, μπορεί να θεωρηθεί δυνητικά επικίνδυνο».

«Αρχίζει να υπάρχει σιγά σιγά κάποια αντίδραση, μάλλον μικρή, αν κρίνουμε από το υψηλό ποσοστό καισαρικών γεννήσεων» επισημαίνει με πικρία. «Οταν πας στην κλινική, θα κάνεις ό,τι σου πει ο γιατρός, δεν έχεις επιλογές» λέει. Οπως επισημαίνει, υπάρχουν μεγάλα οικονομικά κίνητρα, διότι πίσω από τη γέννα έχει στηθεί μια τεράστια βιομηχανία στην οποία ανακυκλώνονται πολύ μεγάλα ποσά. Στις τάξεις της «δεν συμφέρει σε κανέναν να μιλάει για τον φυσιολογικό τοκετό».

«Στις κλινικές υπάρχει η τάση να επισπεύδουν τον τοκετό και μια δωδεκάωρη γέννα θεωρείται μεγάλη» σημειώνει και προσθέτει: «Η μάνα δεν ξέρει ούτε τα δικαιώματά της ούτε τις παρενέργειες που μπορεί να έχει μια καισαρική». «Οταν άρχισα να τα ψάχνω, κατέληξα στο σπίτι. Κανείς δεν μιλάει για τις φυσικές μεθόδους αντιμετώπισης του πόνου» τονίζει.

* «Αντιμετωπίζουν τη γέννα ως κρίση»

Στην Ολλανδία το 30% των πρωτότοκων γυναικών και το 60% των δευτερότοκων γεννούν στο σπίτι διότι το κράτος αποδέχεται τη φυσική επιλογή και στέλνει μια μαία. «Εδώ οι ασφαλιστικές εταιρείες δεν ξέρουν καν τι είναι, ενώ πολλοί γιατροί δεν έχουν παρακολουθήσει φυσικό τοκετό και μαθαίνουν να αντιμετωπίζουν τη γέννα ως κρίση» αναφέρει. «Υπάρχει θυμός γιατί στερούν από τις γυναίκες τη σημαντικότερη εμπειρία της ζωής» λέει και προσθέτει: «Οταν ήμουν έγκυος, ρώτησα σε μια κλινική για φυσικό τοκετό και όλοι με συνέδεαν με το λογιστήριο».

Στην Αθήνα εδώ και 11 χρόνια λειτουργεί ο σύλλογος «Ευτοκία», που έχει στόχο «την προαγωγή του φυσικού τοκετού» και δημιουργήθηκε από μητέρες, μαίες, γιατρούς και ψυχολόγους. Ο σύλλογος δεν καταδικάζει την καισαρική αυτή καθαυτή αλλά την «καισαρική για ευκολία». «Προάγουμε τον φυσικό τοκετό και θέλουμε η γυναίκα να βρει τη δύναμη για να γεννήσει» σημειώνει εκπρόσωπος του συλλόγου. Στην Ελλάδα «η γέννα εξαρτάται όλο και περισσότερο από την τεχνολογία, το υπέροχο ένστικτο της μητρότητας όλο και συμπιέζεται» αναφέρει ο σύλλογος στην ιστοσελίδα του. «Η γέννα έχει πλέον γίνει ιατρική πράξη και οι γυναίκες υποβάλλονται σε μια σωματική, ψυχολογική και οικονομική δοκιμασία που επηρεάζει όλη την οικογένεια αλλά κυρίως την υγεία και την ανάπτυξη του ίδιου του μωρού» καταλήγει.

http://www.ygeianet.gr/keimeno.php?id=5946

Γράφει η ΓΕΩΡΓΙΑ ΚΡΙΤΣΕΛΗ, ειδική παιδαγωγός-φιλόλογος, μεταπτυχιακές σπουδές στην Ειδική Αγωγή στο Πανεπιστήμιο του Λιντς της Αγγλίας (ΜΑ in Special Educational Needs, University of Leeds, UK), e-mail: georgiakritseli@yahoo.gr

Ο αυτισμός είναι μια γνωστή διαταραχή της ανάπτυξης, με ποσοστό εμφάνισης 1 στα 166 παιδιά. Η κυριολεκτική σημασία της έννοιας «αυτισμός» προέρχεται από την ελληνική λέξη «εαυτός» και δηλώνει τη στροφή του παιδιού προς «απομόνωση» με τον εαυτό του. Σήμερα ο όρος «διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή (ΔΑΔ)» χρησιμοποιείται ως συνώνυμο του όρου αυτισμός και θεωρείται πιο κατάλληλος για την περιγραφή της συγκεκριμένης κατάστασης.

Ειδικότερα τα αυτιστικά παιδιά αντιμετωπίζουν σημαντικά προβλήματα στα διάφορα στάδια εξέλιξής τους. Η κλινική τους εικόνα μπορεί να ποικίλλει από άτομο σε άτομο, καθώς η απόκλισή τους από το φυσιολογικό εξαρτάται από παράγοντες όπως η ηλικία και η πνευματική ανάπτυξη του εκάστοτε παιδιού.

Οι τρεις πιο σημαντικοί τομείς που τα αυτιστικά παιδιά παρουσιάζουν σημαντικές δυσκολίες είναι: α) η επικοινωνία, β) οι αμοιβαίες κοινωνικές συναλλαγές και γ) η φαντασία. Συγκεκριμένα, στον τομέα της επικοινωνίας η συμπεριφορά τους ποικίλλει αξιοσημείωτα λόγω της διαφορετικής πνευματικής τους ανάπτυξης και της ηλικίας τους. Υπάρχουν παιδιά που δεν μιλάνε καθόλου και που δεν ξέρουν πώς να επικοινωνήσουν, άλλα που απλώς αναφέρουν κάποιες διάσπαρτες λέξεις και άλλα που μιλούν και λένε ολόκληρες προτάσεις χωρίς όμως να κατανοούν την έννοια και τη σημασία όσων έχουν πει.

Στην κατηγορία αυτή ανήκουν και τα παιδιά με σύνδρομο Asperger. Τα παιδιά αυτά αναπτύσσουν σχετικά καλά τον γλωσσικό κώδικα και μπορούν να επικοινωνήσουν με τους άλλους, αλλά η συμπεριφορά τους γίνεται συνήθως προβληματική όταν προσεγγίζουν τους ανθρώπους με σκοπό την κοινωνική επαφή.

Στον τομέα των κοινωνικών συναλλαγών τα αυτιστικά παιδιά αντιμετωπίζουν κι εκεί σημαντικά προβλήματα. Συγκεκριμένα, δείχνουν αδυναμία να συγκεντρωθούν και να εστιάσουν την προσοχή τους στα μάτια του άλλου όταν μιλάνε, ενώ ταυτόχρονα παρουσιάζουν πολλά προβλήματα μίμησης. Αυτό σημαίνει ότι δυσκολεύονται να μιμηθούν συμπεριφορές, εκφράσεις ή χειρονομίες άλλων προσώπων, γεγονός που τους δημιουργεί προβλήματα δημιουργίας φιλικών ή άλλων κοινωνικών σχέσεων. Η δυσκολία να εκφράσουν τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους και γενικά να συνδυάσουν ήχους, εικόνες ή ακόμα και χειρονομίες ή εκφράσεις προσώπου με συναισθήματα και σκέψεις είναι ιδιαιτέρως εμφανής σ’ αυτά τα παιδιά.

Τέλος, ένας εξίσου σημαντικός τομέας που παρουσιάζεται ως αδύναμος είναι ο τομέας της φαντασίας. Αυτό σημαίνει ότι τα αυτιστικά παιδιά εμφανίζουν ελλιπές έως καθόλου ενδιαφέρον για το συμβολικό παιχνίδι. Το παιχνίδι τους και γενικά οι δραστηριότητές τους αποτελούνται συνήθως από στερεότυπες κινήσεις, δηλαδή ασχολούνται συνεχώς και με μανία με ένα συγκεκριμένο αντικείμενο. Τέλος, αν κάποιος τύχει να προσπαθήσει να τα διακόψει ή να συμμετάσχει μαζί τους, αυτά αντιδρούν βίαια και παρορμητικά.

Γενικά, τα παιδιά με αυτισμό έχουν διαφορετική κατανόηση και αντίληψη για τον πραγματικό κόσμο, κάτι που έρχεται σε αντίθεση με τον δικό τους φτιαχτό κόσμο. Γι’ αυτόν τον λόγο και η αντίδραση-συμπεριφορά τους είναι εντελώς διαφορετική από τα παιδιά της ηλικίας τους με το ίδιο επίπεδο νοημοσύνης.

Συνοπτικά, θα αναφέρουμε ότι οι λόγοι που γεννιέται ένα παιδί αυτιστικό είναι ως επί το πλείστον βιολογικοί/γενετικοί και σχετίζονται με κάποιες βλάβες/αλλοιώσεις στους εγκεφαλικούς ιστούς των παιδιών αυτών.

Η αξιολόγηση των αυτιστικών παιδιών γίνεται σύμφωνα με τα διαγνωστικά κριτήρια της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας (ΑΡΑ, 1994) και είναι μια διαδικασία εξαιρετικά δύσκολη, αφού πρέπει πρώτα απ’ όλα να αποκλειστεί κάθε ενδεχόμενο ύπαρξης άλλης αναπτυξιακής διαταραχής ή σχιζοφρένειας.

Επειδή ο αυτισμός δεν είναι μια κατάσταση που θεραπεύεται, στόχος των εκπαιδευτικών είναι ένα αυτιστικό παιδί να ζει σ’ αυτή την κατάσταση με όση περισσότερη αυτονομία. Γνωστές μέθοδοι παρέμβασης θεωρούνται το ΑΒΑ (Applied Behavior Analysis) και το TEACCH (Πανεπιστήμιο North Carolina), που αποσκοπούν στη βελτίωση των συνθηκών ζωής του αυτιστικού παιδιού και της οικογένειάς του.

Κλείνοντας θα ήθελα να αναφέρω ότι τα παιδιά με αυτισμό έχουν τη δική τους προσωπική ταυτότητα, όπως όλα τα άλλα παιδιά. Το γεγονός ότι αντιμετωπίζουν δυσκολίες σε πολλούς τομείς της ανάπτυξης δεν σημαίνει ότι αυτά τα παιδιά δεν έχουν ιδιαίτερα χαρίσματα ή ταλέντα. Μάλιστα, το ενδιαφέρον τους για μία δραστηριότητα μπορεί να κρατήσει έως και χρόνια, γι’ αυτό και συχνά συναντάμε παιδιά με ιδιαίτερα καλλιτεχνικά χαρίσματα σε τομείς όπως η ζωγραφική, η γλυπτική ή η φωτογραφική μνήμη, που μπορεί ακόμα και να ξεπερνούν σε επίδοση παιδιά της ίδιας ηλικίας. Μερικοί διάσημοι αυτιστικοί είναι ο Alonzo Clemons (Αμερικανός γλύπτης πηλού) και ο Henriett Seth (Ούγγρος ποιητής και συγγραφέας).

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 16/09/2008

Ντοπάρονται τα σημερινά παιδιά με διάφορες ουσίες;

Γράφει ο ΣΤΕΛΙΟΣ Χ. ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ, διευθυντής Παιδοκαρδιολογικού Τμήματος Ευρωκλινικής Παίδων, καθηγητής Ανωτάτου ΤΕΙ Αθηνών

Η πρόσφατη περίπτωση των ντοπαρισμένων πρωταθλητών έφερε και πάλι στη δημοσιότητα ένα παμπάλαιο πρόβλημα του αθλητισμού. Η χρησιμοποίηση ουσιών για την αύξηση της απόδοσης δεν είναι βέβαια πρακτική των τελευταίων χρόνων και φυσικά δεν αφορά μόνο την Ελλάδα. Είναι ένα διεθνές πρόβλημα που τα τελευταία χρόνια (δυστυχώς με μεγάλη καθυστέρηση) απασχολεί, σε παγκόσμιο επίπεδο, όσους ασχολούνται με τον πρωταθλητισμό.

Για τις περιπτώσεις των ενήλικων πρωταθλητών έχει «χυθεί πολύ μελάνι», τι γίνεται όμως με τα παιδιά μας και τι πρέπει να ξέρουμε για να τα προστατέψουμε;

Στη χώρα μας, στα παιδιά του νηπιαγωγείου δεν υπάρχει ντόπινγκ. Στα παιδιά του δημοτικού, περιορίζεται μόνο σε μια πολύ μικρή ομάδα την οποία αποτελούν εκείνα που ασχολούνται με τον αθλητισμό σε επίπεδο πρωταθλητισμού, και με συγκεκριμένα αθλήματα όπως, για παράδειγμα, η ενόργανη γυμναστική και η κολύμβηση.

Για να δοθεί έμφαση, αρκεί να αναφερθεί ότι στα αθλήματα αυτά οι πρωταθλητές και οι ολυμπιονίκες έχουν ηλικίες μεταξύ 13-14 ετών. Γίνεται δε αντιληπτό ότι οι διακρίσεις είναι αποτέλεσμα προπονήσεων που έχουν αρχίσει πριν από μερικά χρόνια. Για του λόγου το αληθές, αρκεί να αναφέρουμε ότι κάθε χρόνο προσέρχονται στα ιατρεία για να πάρουν πιστοποιητικό υγείας αθλητή πολλά παιδιά που η ηλικία τους δεν ξεπερνά τα 4-5 χρόνια. Παρ’ όλ’ αυτά όμως, έστω και αν κάποια παιδιά δεν επισκέπτονται παιδοκαρδιολόγο για να κάνουν τον σωστό έλεγχο, ο αριθμός των επίδοξων πρωταθλητών σε αυτές τις ηλικίες είναι ελάχιστος. Στα παιδιά μεγαλύτερης ηλικίας και στους εφήβους όμως είναι βέβαιο ότι χρειάζεται να δώσουμε ιδιαίτερη προσοχή.

Οι πιθανότητες του ντόπινγκ αυξάνονται ανάλογα με το άθλημα και τον βαθμό ενασχόλησης με τον αθλητισμό. Παρατηρείται κυρίως στα παιδιά που κάνουν υπερπρωταθλητισμό, καθώς και σε εκείνα που οι επιδόσεις τους υπόσχονται μελλοντικούς πρωταθλητές. Στα παιδιά που απλώς αθλούνται στο σχολείο ή σε κάποιο όμιλο ή ομάδα (ποδόσφαιρο, μπάσκετ, τένις, πολεμικές τέχνες κ.λπ.) έστω και κάπως εντατικά, οι πιθανότητες είναι μικρές έως ανύπαρκτες.

Το πρόβλημα εντοπίζεται στο ότι οι μικρές ηλικίες είναι πολύ πιο εύκολο να εξαπατηθούν, γι’ αυτό και αποτελούν εύκολο στόχο όσων ασχολούνται με την εμπορία απαγορευμένων ουσιών. Η σημασία της επαγρύπνησης των γονέων και των παιδιάτρων έχει τεράστια σημασία. Υπάρχουν στατιστικές που αναφέρονται σε ποσοστά 1-2% στα κορίτσια και 3-12% στα αγόρια. Σε άλλες που περιλαμβάνουν και τα δύο φύλα δημοσιεύτηκαν ποσοστά ντόπινγκ 3-6%. Σε ερευνητικές εργασίες που αφορούν πρωταθλητές-παιδιά ηλικίας 12-15 ετών, η συχνότητα φτάνει στο 35%. Στα ποσοστά αυτά όμως θα πρέπει να τονιστεί ότι συμπεριλαμβάνονται και καταλαμβάνουν μεγάλο μέρος τα συμπληρώματα διατροφής και τα διάφορα αναψυκτικά τύπου sports drinks και energy drinks, τα οποία κυκλοφορούν νόμιμα και στην πραγματικότητα δεν μπορούμε να θεωρήσουμε ότι αποτελούν ντόπινγκ. Το πραγματικό ντόπινγκ έχει σχέση με ουσίες όπως τα αναβολικά στεροειδή, διεγερτικά, ναρκωτικά, διουρητικά, κρεατίνη καθώς και έναν μεγάλο αριθμό άλλων ουσιών και μεθόδων που βλάπτουν σε μεγάλο βαθμό την υγεία και που η χορήγησή τους σε μεγάλες δόσεις για μακρό χρονικό διάστημα μπορεί να προκαλέσει πολύ σοβαρά προβλήματα ή ακόμα και τον θάνατο.

Με την εμπορευματοποίηση του αθλητισμού, το δέλεαρ μιας λαμπρής καριέρας με άφθονο χρήμα και δόξα είναι μεγάλο. Οι πρωταθλητές-πρωταγωνιστές, είτε πρόκειται για δημοφιλή ομαδικά αθλήματα είτε για ατομικά, αποτελούν ινδάλματα και πρότυπα. Είναι δε γνωστό ότι, ακόμα και χωρίς ιδιαίτερα σημαντική διάκριση, είναι δυνατή η πριμοδότηση για εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Η επιτυχία, η νίκη του αντιπάλου, χρειάζεται αυξημένη δύναμη, αντοχή, αυτοσυγκέντρωση, ανοχή στον πόνο κ.λπ. και, όταν όλα αυτά δεν είναι εφικτά με τις φυσικές δυνάμεις του αθλητή, η χρησιμοποίηση κάποιας αθέμιτης μεθόδου είναι πλέον πολύ πιθανή. Φυσικά, με τον τρόπο αυτό το πνεύμα του ευ αγωνίζεσθαι αποτελεί σκέψη μόνο για ρομαντικούς.

Οποια και αν είναι όμως η αλήθεια για την πραγματική συχνότητα του ντόπινγκ στην παιδική ηλικία, είναι μεγάλο λάθος να δηλητηριάζεται ο ενθουσιασμός και η αγάπη των παιδιών για τον αθλητισμό. Δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε ότι αθλητισμός σημαίνει σωματική και ψυχική υγεία, συλλογικό πνεύμα, πειθαρχία, αυτοπειθαρχία, ευγενή άμιλλα, αποφυγή βλαβερών συνηθειών και περισσότερο από όλα ψυχαγωγία και χαρά. Για όλα αυτά οποιαδήποτε περαιτέρω ανάλυση ίσως να αποτελεί κοινό τόπο.

Η χρήση απαγορευμένων ουσιών από τα παιδιά είναι δυνατόν να αντιμετωπισθεί κυρίως με την ενημέρωση και εκπαίδευση των ίδιων των παιδιών, αλλά κυρίως των γονέων, των παιδιάτρων, των εκπαιδευτικών καθώς και όλων των άλλων φορέων. Θα πρέπει όλοι να ξέρουν ότι για τη νίκη δεν είναι αρκετό μόνο το ντόπινγκ. Απαραίτητες είναι προϋποθέσεις όπως η επιλογή του αθλήματος ανάλογα με τον σωματότυπο, οι δυνατότητες του σώματος και η γνώση ότι σε πολλά αθλήματα η χρήση ουσιών δεν βοηθάει. Επίσης, πρέπει να γίνει γνωστό ότι οι εξαντλητικές και πολύωρες προπονήσεις αποκόβουν το παιδί από το κοινωνικό του περιβάλλον, το κάνουν αποσυνάγωγο, μονομερίζουν τα ενδιαφέροντά του και αλλοιώνουν τον χαρακτήρα του.

Πιστεύουμε ότι μόνο εάν τα παραπάνω ληφθούν πολύ σοβαρά υπόψη από όλους μας είναι δυνατόν να μειωθεί το ντόπινγκ, από το οποίο μπορεί να κινδυνέψει πολύ σοβαρά η υγεία αλλά ακόμα και η ζωή των παιδιών μας.

* Για περισσότερες πληροφορίες, διαβάστε το βιβλίο του συγγραφέα Στέλιου Αντωνιάδη: «Ντόπινγκ. Ενα σοβαρό πρόβλημα δημόσιας υγείας». Εκδοση της Ελληνικής Ακαδημίας Παιδιατρικής.

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 16/09/2008

Γράφει ο ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Α. ΒΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣ, MMedSc κλινικός διαιτολόγος - διατροφολόγος

Με την επιμέλεια του Πανελλήνιου Συλλόγου Διαιτολόγων

Τα σχολεία έχουν αρχίσει και είναι ευκαιρία να εφοδιαστείτε με γνώσεις για τη σωστή διατροφή του παιδιού σας. Μην ξεχνάτε ότι βρίσκονται σε μια ηλικία ταχύτατης σωματικής αλλά και πνευματικής ανάπτυξης, με αποτέλεσμα να παρουσιάζουν υψηλές ανάγκες για πρόσληψη θρεπτικών συστατικών. Εξάλλου, έχει παρατηρηθεί ότι η διατροφή των παιδιών κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους επιδρά σε σημαντικό βαθμό και στην επίδοσή τους.

1 Ξεκινήστε την ημέρα του με ένα πλήρες και ισορροπημένο πρωινό. Το σώμα χρειάζεται ενέργεια για να λειτουργήσει καλά, ιδιαίτερα μετά τον νυχτερινό ύπνο, που τα αποθέματα ενέργειας είναι χαμηλά. Πολλές μελέτες, μάλιστα, έχουν συσχετίσει τη λήψη ενός υγιεινού πρωινού (το οποίο καλύπτει το 25% των ημερήσιων αναγκών σε θρεπτικά συστατικά) με καλύτερη σχολική απόδοση, μεγαλύτερη ικανότητα εκμάθησης, μνήμης και συνδυαστικής σκέψης. Μεταξύ άλλων, έχουν γίνει έρευνες που, στην πλειονότητά τους, αποδεικνύουν τη συσχέτιση μεταξύ του σιδήρου στη διατροφή και του δείκτη νοημοσύνης (IQ) (τα δημητριακά μάς προμηθεύουν με ικανοποιητική ποσότητα σιδήρου). Τέλος, αρκετές μελέτες έδειξαν ότι τα παιδιά που τρώνε πρωινό έχουν 30% λιγότερες πιθανότητες να γίνουν παχύσαρκα. Καλό θα είναι, επομένως, το πρωινό των παιδιών σας να περιλαμβάνει:

1 φλιτζάνι γάλα 1,5% με 40 gr δημητριακά ολικής άλεσης, 1 φρούτο ή 1 γιαούρτι 1,5%, 2 φρυγανιές σικάλεως με βούτυρο και μέλι ή μαρμελάδα, 1 φρούτο ή 1 ποτήρι φυσικό χυμό, 1 τοστ ή 1 ποτήρι φυσικό χυμό, 2 φρυγανιές σικάλεως, 30 gr τυρί, 1 φρούτο.

2 Ετοιμάστε ένα κολατσιό για το σχολείο, καθώς προσφέρει στα παιδιά την απαραίτητη ενέργεια που χρειάζονται ώστε να είναι δραστήρια και αποδοτικά στις ενδοσχολικές τους ασχολίες. Είναι προτιμότερο να φροντίζετε εσείς για το κολατσιό του από το σπίτι, το οποίο μπορεί να περιλαμβάνει: 1 τοστ, 1 φρούτο, 1 κουλούρι Θεσσαλονίκης, 1 φρούτο ή 1 γιαούρτι με φρούτα, ή 1 ποτήρι χυμό ή 1 σπιτική τυρόπιτα ή σπανακόπιτα, 1 φρούτο, ή 1 κομμάτι σπιτικού κέικ, 1 φρούτο.

Αν, ωστόσο, πρέπει το παιδί να προσανατολιστεί σε προϊόντα του κυλικείου, τότε φροντίστε οι αγορές του να είναι προσεκτικές και να μην αφορούν τρόφιμα με αυξημένα επίπεδα λιπαρών και ζάχαρης, όπως είναι τα γαριδάκια, οι πίτσες, τα αναψυκτικά, αλλά να περιορίζονται σε κάτι από όσα αναφέρθηκαν πιο πάνω.

3 Το μεσημεριανό φαγητό είναι το κυριότερο γεύμα της ημέρας. Είναι προτιμότερο να υπάρχει μια σταθερή ώρα όπου παρευρίσκεται όλη η οικογένεια, καθώς συμβάλλει στην κοινωνικοποίηση των παιδιών και στη διαμόρφωση των διατροφικών τους προτύπων. Καλό είναι να υπάρχει μια ποικιλία και μια πληρότητα στα γεύματα, δηλαδή να υπάρχουν όλες οι ομάδες τροφίμων (αμυλούχα, πρωτεϊνούχα, λαχανικά, φρούτα, ελαιόλαδο). Η ποικιλία στα φαγητά ανοίγει την όρεξη και εξασφαλίζει την πρόσληψη όλων των θρεπτικών συστατικών. Ιδιαίτερη προσοχή ενδείκνυται στην καθημερινή πρόσληψη αυξημένης ποσότητας πρωτεϊνών (κυρίως από το κρέας), οι οποίες βοηθούν στην ανάπτυξη του μυϊκού ιστού, καθώς και στην αυξημένη πρόσληψη απαραίτητων λιπαρών οξέων (κυρίως από τα ψάρια), τα οποία προάγουν την πνευματική απόδοση. Ενα ενδεικτικό μεσημεριανό μπορεί να είναι: 1 φλιτζάνι ρύζι, 150 gr μπιφτέκι ή ψάρι, 1 φλιτζάνι σαλάτα, 1 φέτα ψωμί σικάλεως, 3 κουταλιές του γλυκού ελαιόλαδο, 1 φρούτο.

4 Μην ξεχνάτε το απογευματινό σνακ:

1 ποτήρι φυσικός χυμός, 3 κράκερ σικάλεως με 30 gr τυρί, ή 1 γλυκό, 1 φρούτο, ή 1 γιαούρτι με μέλι, 1 φρούτο.

5 Το βραδινό είναι προτιμότερο να είναι πιο ελαφρύ από το μεσημεριανό, μιας και οι καύσεις με το πέρας της ημέρας έχουν μειωθεί ταυτόχρονα με τα επίπεδα φυσικής δραστηριότητας. Ενα τυπικό δείπνο μπορεί να περιλαμβάνει:

1 τοστ, 1 ποτήρι γάλα 1,5%, 1 φρουτοσαλάτα ή 1 ομελέτα (1-2 φορές ανά εβδομάδα) ή 3 καλαμάκια κοτόπουλο ή χοιρινά (1-2 φορές ανά εβδομάδα) ή 1 σαλάτα ανάμεικτη με τυρί και 3 φέτες γαλοπούλας ή 1 ποτήρι γάλα 1,5% με 40 gr δημητριακά, 1 φρουτοσαλάτα ή μισή μερίδα από το μεσημεριανό γεύμα.

6 Στόχος σε κάθε περίπτωση είναι να διατηρήσετε το βάρος των παιδιών σας σε φυσιολογικά για την ηλικία τους επίπεδα. Σε περίπτωση, που διαθέτουν παραπανίσια κιλά βοηθήστε τα να τα χάσουν με τη βοήθεια κάποιου ειδικού διαιτολόγου και όχι με χημικές και στερητικές δίαιτες, ώστε να προσεγγίσουν το ιδανικό τους βάρος και να το συντηρήσουν. Δυστυχώς, η παιδική παχυσαρκία ανθεί στη χώρα μας (4%), με ανησυχητικές προοπτικές για τα επόμενα χρόνια. Επομένως, είναι προτιμότερη και ασφαλέστερη μια προσπάθεια απώλειας βάρους σε αυτή τη φάση (παιδική ηλικία), παρά μια ενδεχόμενη προσπάθεια στην ενήλικο τους ζωή. Ας μην ξεχνάμε ότι:

Η σχολική ηλικία είναι η ιδανικότερη ηλικία αφομοίωσης και μάθησης. Οι διατροφικές συνήθειες διαμορφώνονται κυρίως στην παιδική ηλικία. Κατά τη διάρκεια της σχολικής ηλικίας το παιδί μπορεί να αποκτήσει θετικά πρότυπα. Τέλος, ένα υπέρβαρο παιδί έχει πολύ μεγάλες πιθανότητες να γίνει ένας υπέρβαρος ενήλικος! Μπορείτε να το προλάβετε…

7 Φροντίστε, λοιπόν, να αυξήσετε την κατανάλωση φρούτων, λαχανικών, οσπρίων, έτσι ώστε να εξασφαλίζετε στα παιδιά σας μια διατροφή καθημερινά πλήρη σε βιταμίνες, μέταλλα, ιχνοστοιχεία, αντιοξειδωτικές ουσίες, νερό και φυτικές ίνες, που προστατεύουν, θωρακίζουν και δυναμώνουν τον οργανισμό. Πολλές μελέτες έχουν υποδείξει την καθημερινή κατανάλωση 5 μικρομερίδων φρούτων και λαχανικών ως κανόνα ισορροπημένης και υγιεινής διατροφής που δρα παράλληλα ευεργετικά στην καλή λειτουργία του πεπτικού συστήματος.

8 Περιορίστε την κατανάλωση ανθυγιεινών και πλούσιων σε λιπαρά και ζάχαρη σνακ (fast food, κρουασάν, πατατάκια κ.ά.). Σε αυτό συμβάλλει η «σπιτική» μαγειρική παρασκευή των τροφών σε συνδυασμό με την αποφυγή χρήσης, αλλά κυρίως κατάχρησης, «γρήγορου έτοιμου φαγητού» ως τροφής για τα παιδιά αυτής της ηλικίας. Μην ξεχνάτε να χρησιμοποιείτε ελαιόλαδο στην παρασκευή των φαγητών. Παράλληλα, αντικαταστήστε τα αναψυκτικά με φυσικούς χυμούς και προτρέψτε τα να πίνουν καθημερινά 1 λίτρο νερό.

9 Αυξήστε την κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων στην καθημερινή τους διατροφή (προτιμάτε αυτά με χαμηλά λιπαρά) τουλάχιστον 3-4 μερίδες. Το γάλα αποτελεί πλήρη και βασική τροφή για τον άνθρωπο, αφού περιέχει όλες τις κύριες κατηγορίες θρεπτικών συστατικών, όπως υδατάνθρακες, πρωτεΐνες και λίπος, τα οποία βοηθούν στη σωστή διάπλαση των οστών και των δοντιών. Ας μην ξεχνάμε ότι η πρώτη τροφή του ανθρώπου είναι το γάλα.

10 Τέλος, δώστε τους κίνητρα ώστε να διατηρούνται σε ένα καλό επίπεδο φυσικής δραστηριότητας, μέσω της ενασχόλησής τους με κάποιο άθλημα, όπως ποδόσφαιρο, μπάσκετ, βόλεϊ, τένις, ποδηλασία, κωπηλασία, κ.ά., καθώς βοηθά να διατηρήσουν ένα καλό επίπεδο υγείας, ευεξίας, ψυχολογικής ανανέωσης και ένα επιθυμητό σωματικό βάρος. Βοηθήστε τα να παίζουν περισσότερο, καθώς αυξάνουν την κίνησή τους και περιορίστε τις ώρες που τα αφήνετε μπροστά από την τηλεόραση και τα videogames (φυσική ακινησία). Ακόμη και η απλή κίνηση όπως το καθημερινό περπάτημα έχει ευεργετικά αποτελέσματα για αυτά. Ανατομικά, το μισό μέρος του ανθρώπινου σώματος είναι πόδια!

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 16/09/2008

Με την επιμέλεια του Σωματείου «Αντιμετώπιση Παιδικού Τραύματος» info@pedtrauma.gr,
www.pedtrauma.gr

Τα μικρά παιδιά είναι από τη φύση τους γεμάτα περιέργεια και δεν έχουν ανεπτυγμένη την αίσθηση του κινδύνου, γι’ αυτό και είναι ιδιαίτερα επιρρεπή στα ατυχήματα. Μεγαλώνοντας, αναπτύσσουν μεν την αίσθηση του κινδύνου, επηρεάζονται όμως και από άλλους παράγοντες, όπως η ανάγκη επίδειξης, η αντίδραση στους νόμους και στις συμβουλές των ενηλίκων και η γοητεία της περιπέτειας, με αποτέλεσμα να εξακολουθούν να κινδυνεύουν από ατυχήματα. Για τους λόγους αυτούς, είναι σημαντικό να μάθουν από μικρή ηλικία να προστατεύουν τον εαυτό τους και να μην τον θέτουν σε κίνδυνο.

Από την προσχολική ηλικία, τα παιδιά περνούν μεγάλο μέρος του χρόνου τους σε χώρους εκπαίδευσης (παιδικοί σταθμοί, σχολεία), με αποτέλεσμα ένα μεγάλο ποσοστό των παιδικών ατυχημάτων να συμβαίνει εκεί, καθώς και κατά τη μεταφορά των παιδιών προς και από τους χώρους αυτούς.

Από την προσχολική ηλικία πρέπει να μάθουμε στα παιδιά μας τη σωστή οδική συμπεριφορά. Πρέπει όμως να έχουμε υπόψη μας ότι τα παιδιά κάτω των 8 ετών δεν έχουν την απαιτούμενη ωριμότητα για να χρησιμοποιήσουν πάντα τα όσα έχουν μάθει. Για τον λόγο αυτό, πρέπει να συνοδεύονται από ενήλικες από και προς το σχολείο ή τη στάση του σχολικού λεωφορείου. Κρατάμε πάντα τα μικρά παιδιά από το χέρι και τα έχουμε από τη μέσα πλευρά του πεζοδρομίου. Και μην ξεχνάμε ότι τα παιδιά μαθαίνουν παρατηρώντας, γι’ αυτό πρέπει να τους δίνουμε το καλό παράδειγμα, ακολουθώντας οι ίδιοι τους κανόνες της σωστής οδικής συμπεριφοράς.

Εφόσον πηγαίνουμε τα παιδιά στο σχολείο με το αυτοκίνητο, πρέπει να τα μάθουμε να κάθονται πάντα στο πίσω κάθισμα, δεμένα με τον σωστό τρόπο. Οι αντιπροσωπείες αυτοκινήτων και τα μαγαζιά με αξεσουάρ αυτοκινήτων ή παιδικά είδη μπορούν να προτείνουν ποιο είναι το σωστό κάθισμα ή ζώνη ασφαλείας για κάθε παιδί, ανάλογα με το ύψος και το βάρος του. Πρέπει επίσης να μάθουμε στα παιδιά να μπαίνουν και να βγαίνουν από το αυτοκίνητο πάντοτε από την πλευρά του πεζοδρομίου. Επιπλέον, είναι σημαντικό να εξηγήσουμε στα παιδιά ότι δεν θα πρέπει να βγάζουν το κεφάλι τους έξω από το παράθυρο του αυτοκινήτου γιατί εάν κάνουν κάτι τέτοιο, ο κίνδυνος πρόκλησης ατυχήματος είναι μεγάλος. Στην περίπτωση που τα παιδιά πηγαίνουν με σχολικό λεωφορείο, πρέπει το ίδιο το σχολείο, αλλά και εμείς οι γονείς, να τους εξηγήσουμε γιατί πρέπει και εκεί να φοράνε τη ζώνη ασφαλείας και να προσέχουν πολύ την ώρα που μπαίνουν και βγαίνουν από το λεωφορείο.

Αν τα παιδιά πηγαίνουν στο σχολείο με ποδήλατο ή μοτοποδήλατο, πρέπει να γνωρίζουν ότι εφόσον βγαίνουν στον δρόμο με το δίκυκλό τους, έχουν τις ίδιες υποχρεώσεις με τα άλλα οχήματα. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να φορούν πάντα κράνος και τον απαραίτητο εξοπλισμό, κατάλληλα προσαρμοσμένο στον σωματότυπό τους, καθώς και να γνωρίζουν καλά και να ακολουθούν τους κανόνες οδικής κυκλοφορίας. Τα δίκυκλά τους να είναι σε καλή κατάσταση και σωστά εξοπλισμένα με καθρέφτες και φώτα, ώστε να φαίνονται τις βραδινές ώρες. Για να κυκλοφορήσουν στον δρόμο με μοτοποδήλατο, πρέπει να έχουν συμπληρώσει το 16ο έτος της ηλικίας τους και να έχουν προμηθευτεί τη νόμιμη άδεια.

Τα παιδιά που πηγαίνουν με τα πόδια στο σχολείο, πρέπει να φορούν ανοιχτόχρωμα ρούχα ή ρούχα με ένθετο ανακλαστικό υλικό, για να διακρίνονται από τους διερχόμενους οδηγούς, ειδικότερα το βράδυ.

Στην έξοδο όλων των σχολείων πρέπει να υπάρχει προστατευτικό κιγκλίδωμα, ώστε τα παιδιά να μη μπορούν να βγουν απευθείας στον δρόμο.

Ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο διαδραματίζει ο σχολικός τροχονόμος στην πρόληψη των παιδικών ατυχημάτων. Αρμοδιότητά του είναι η ρύθμιση της κυκλοφορίας στη γύρω από το σχολείο περιοχή κατά τις ώρες προσέλευσης και αποχώρησης των μαθητών, με στόχο την ασφαλή διέλευση αυτών. Προκειμένου, όμως, οι οδηγίες του σχολικού τροχονόμου να επιτελούν τον σκοπό τους, θα πρέπει αφενός οι γονείς να εξηγήσουμε στα παιδιά πόσο σημαντικό είναι να συμμορφώνονται με τις υποδείξεις του και αφετέρου οι οδηγοί να σέβονται την παρουσία του και να ακολουθούν τις οδηγίες του.

Ολα τα σχολεία πρέπει συνεχώς να ελέγχουν τις κτιριακές τους εγκαταστάσεις ώστε να είναι ασφαλείς για τα παιδιά που στεγάζουν. Σε αυτό μπορούν να βοηθήσουν και οι γονείς των μαθητών με σωστές παρατηρήσεις και εποικοδομητικές προτάσεις. Θα πρέπει επίσης να μην υπάρχουν στους χώρους του σχολείου σκουριασμένα ή αιχμηρά αντικείμενα στα οποία τα παιδιά θα μπορούσαν να χτυπήσουν (π.χ. σκουριασμένα κάγκελα). Εφόσον το σχολείο διαθέτει χημείο, θα πρέπει αυτό να παραμένει κλειδωμένο, εκτός από τις ώρες του μαθήματος, που υπάρχει υπεύθυνος εκπαιδευτικός.

Στην αρχή κάθε σχολικού έτους πρέπει να γίνεται μία ανοιχτή συζήτηση μεταξύ δασκάλων και μαθητών για θέματα πρόληψης παιδικών ατυχημάτων, κυρίως στους σχολικούς χώρους. Οι ιδέες των ίδιων των παιδιών μπορούν κάποιες φορές να είναι ιδιαίτερα χρήσιμες και να προάγουν τη δημιουργία ενός ασφαλέστερου σχολικού περιβάλλοντος.

Η ύπαρξη συστήματος πυρασφάλειας είναι απαραίτητη σε κάθε σχολείο. Επιπλέον, θα πρέπει κάθε χρόνο να γίνεται άσκηση ασφαλούς εγκατάλειψης του κτιρίου σε περίπτωση φωτιάς.

Σε περίπτωση σεισμού υπάρχει μεγάλος κίνδυνος πρόκλησης ατυχήματος όχι μόνον εξαιτίας της σεισμικής δόνησης, αλλά και λόγω του πανικού που δημιουργείται. Ο μόνος τρόπος για την προσπάθεια ελέγχου μίας τέτοιας κατάστασης είναι η πραγματοποίηση σε τακτά χρονικά διαστήματα ασκήσεων σεισμού.

Εάν το σχολείο διαθέτει παιδική χαρά ή γυμναστήριο, πρέπει να γίνεται συνεχής έλεγχος, ώστε το υλικό (κούνιες, τσουλήθρες, μονόζυγα, μπασκέτες) και ο γύρω χώρος να πληρούν τους κανόνες ασφαλείας. Πρέπει, επίσης, τα παιδιά να ενημερώνονται ποιος είναι ο σωστός τρόπος χρήσης του υπάρχοντος εξοπλισμού από τους γυμναστές του σχολείου.

Πρέπει τα παιδιά να προειδοποιούνται και να γίνεται σωστός έλεγχος, ώστε να μη φέρνουν στο σχολείο επικίνδυνα και αιχμηρά αντικείμενα.

Την ώρα του διαλείμματος πρέπει πάντα να είναι παρόντες κάποιοι υπεύθυνοι.

Ολα τα σχολεία πρέπει να διαθέτουν πλήρες φαρμακείο για την παροχή Α’ Βοηθειών, με κάποιον υπεύθυνο γι’ αυτό, και αν είναι δυνατόν, έναν νοσηλευτή ή μια νοσηλεύτρια. Σημαντικό είναι ακόμη οι γονείς να ενημερώσουν έγκαιρα το ιατρείο του σχολείου εάν το παιδί τους τυχαίνει να έχει κάποια αλλεργία. Πρέπει, επίσης, να υπάρχουν εμφανώς αναρτημένα τα τηλέφωνα του πλησιέστερου κέντρου υγείας ή νοσοκομείου. νηπιαγωγοί, δάσκαλοι, καθηγητές και γυμναστές πρέπει ιδανικά να εκπαιδεύονται στις βασικές Α’ Βοήθειες. Στις μεγάλες τάξεις αυτό μπορεί να γίνεται και για τους μαθητές.

Οσο σημαντική είναι για την πρόληψη παιδικών ατυχημάτων η υποδομή που παρέχεται από τους ενήλικες, εξίσου σημαντικό είναι να μάθουν τα παιδιά, από την πιο μικρή ηλικία, να αναγνωρίζουν τους κινδύνους και να αυτοπροστατεύονται. Προσοχή όμως στην υπερπροστασία, γιατί μπορεί εύκολα να φέρει το αντίθετο αποτέλεσμα.

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 16/09/2008