blog.argiriou.org

Πρώτη στην αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών είναι σήμερα στην Ε.Ε. η χώρα μας, ενώ την ίδια ώρα, ολόκληρη η Ευρώπη αντιμετωπίζει το φαινόμενο του «τέλους των αντιβιοτικών» και ο άνθρωπος βρίσκεται μπροστά στον κίνδυνο να επιστρέψει στην εποχή που απλές λοιμώξεις οδηγούσαν στον θάνατο.

1 Πόσο σημαντικά αποδείχτηκαν τα αντιβιοτικά για τη ζωή μας;

* Από την ανακάλυψη της πενικιλίνης ώς την «εκρηκτική» παραγωγή νέων αντιμικροβιακών ουσιών μεταξύ 1950-1990, η ζωή της ανθρωπότητας άλλαξε σημαντικά. Με τα αντιβιοτικά κατέστη δυνατή η αντιμετώπιση θανατηφόρων, μέχρι τότε, μικροβιακών λοιμώξεων και η βελτίωση της ποιότητας ζωής.

Η διαφορά τους από τα άλλα φάρμακα είναι ότι διακόπτονται με την ολοκλήρωση της θεραπείας της λοίμωξης ώστε να επιτευχθεί εκρίζωσή της και όχι με την ύφεση των συμπτωμάτων, όπως γίνεται με τα παυσίπονα.

2 Πότε ενδείκνυται η λήψη τους;

* Αποκλειστικά για τη θεραπεία λοιμώξεων που προκαλούνται από μικρόβια και όχι από ιούς. Ο γιατρός συμπεραίνει τη μικροβιακή φύση μιας λοίμωξης κυρίως από την κλινική εικόνα, αλλά κάποιες φορές χρειάζεται να καταφύγει και σε εργαστηριακές εξετάσεις. Υπάρχουν περισσότερα από 250 είδη ιών που προκαλούν τα ίδια συμπτώματα δηλαδή καταρροή, βήχα, συνάχι, πονόλαιμο, δακρύρροια και χαμηλό πυρετό (κάτω από 38 βαθμούς). Σε τέτοιες περιπτώσεις το κεντρικό σύνθημα είναι «βήχας-πονόλαιμος-συνάχι, ιός είναι θα περάσει».

Ο πυρετός ο οποίος γίνεται υψηλός κατά τη διαδρομή μιας ίωσης χαρακτηρίζει τις μικροβιακές λοιμώξεις και τότε ο πάσχων πρέπει να απευθυνθεί στον γιατρό του ή στα εξωτερικά ιατρεία των νοσοκομείων.

3 Ποιές λαθεμένες αντιλήψεις επικρατούν σχετικά με τα αντιβιοτικά;

* Η χορήγηση ακατάλληλου αντιβιοτικού, η λανθασμένη δοσολογία αλλά και η πρόωρη διακοπή του συνιστούν κακή χρήση. Κατάχρηση είναι η χορήγηση του αντιβιοτικού σε περιπτώσεις όπου δεν είναι δραστικό (π.χ. ιογενείς λοιμώξεις) και για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από το ενδεδειγμένο. Ο κόσμος πολλές φορές νομίζει ότι αφού αρρωσταίνει συχνά, φταίει το ότι δεν πήρε αντιβιοτικά- και αυτό είναι λάθος. Κάθε άνθρωπος παθαίνει 3-4 ιώσεις κάθε χρόνο, αλλά η συμπτωματολογία είναι περίπου η ίδια. Τους χειμερινούς μήνες, ειδικά, οι ιώσεις μπορεί να είναι τόσο κοντά η μία στην άλλη, που ο πάσχων θεωρεί ότι αποτελούν μια και μόνη προσβολή. Τα αντιβιοτικά ΔΕΝ βοηθούν στην πρόληψη των ιώσεων. Συχνά επίσης, ακούγεται ότι τα αντιβιοτικά χορηγούνται ώστε μια ιογενής λοίμωξη να μην εξελιχθεί σε μικροβιακή- επίσης λάθος: τα αντιβιοτικά δεν προλαμβάνουν μια μικροβιακή λοίμωξη.

4 Ποιές οι συνέπειες της αλόγιστης χρήσης τους;

* Με τη λήψη αντιβιοτικών για λοιμώξεις που οφείλονται σε ιούς, δίνουμε την ευκαιρία σε μικρόβια που φιλοξενούνται στο σώμα μας και αποτελούν τις λεγόμενες φυσιολογικές χλωρίδες μας, να αναπτύξουν κώδικες αντοχής στα χορηγούμενα αντιβιοτικά. Δυστυχώς, αυτές τις πληροφορίες μπορούν να τις μεταβιβάσουν εύκολα σε παθογόνα μικρόβια που πιθανόν να μας προσβάλουν στο μέλλον.

Ετσι το αντιβιοτικό μας (και όλα τα συγγενή του) θα είναι ανενεργό όταν το χρειαστούμε. Το μέλλον φαντάζει ακόμη πιο ζοφερό, αφού δεν πρόκειται να υπάρξει νέο αντιβιοτικό, τουλάχιστον για τα επόμενα 15 χρόνια.

5 Πώς να προφυλαχθούμε;

* Στις χώρες με τη μεγαλύτερη κατανάλωση αντιμικροβιακών απαντάται και το υψηλότερο ποσοστό αντιμικροβιακής αντοχής. Στην Ελλάδα η κατανάλωση προηγμένων κεφαλοσπορινών είναι 256 φορές υψηλότερη απ’ ό,τι στη Δανία.

Επομένως, όσο και αν προσπαθούμε να δημιουργήσουμε νέα αντιβιοτικά, φαίνεται ότι τα «έξυπνα» μικρόβια θα βρίσκουν τρόπο να αναπτύξουν αντοχή και σε αυτά.

Η μόνη λύση, είναι η αποφυγή της άσκοπης κατανάλωσης αντιβιοτικών, που βοηθά στον περιορισμό της αντοχής των μικροβίων- ακόμη και όταν αυτή έχει εγκατασταθεί. Γιατί τα ανθεκτικά βακτήρια καταναλίσκουν πολλή ενέργεια και «κουράζονται» να επιβιώσουν. Οταν δε σταματήσει η πίεση του αντιβιοτικού, απενεργοποιούν τους μηχανισμούς αντοχής και γίνονται ξανά ευαίσθητα.

6 Τα παιδιά χρειάζονται περισσότερα αντιβιοτικά από τους ενηλίκους;

* Απλά είναι πιο ευάλωτα από τους ενηλίκους στις ιώσεις κυρίως λόγω των συνθηκών συγχρωτισμού και της έμφυτης ανάγκης τους για επικοινωνία (δεν μπορείς να περιορίσεις τις παρέες και τις αγκαλιές σε παιδάκια που η μύτη τους τρέχει, με αποτέλεσμα να κολλούν το ένα με το άλλο).

Η συντριπτική πλειονότητα των λοιμώξεων της παιδικής ηλικίας είναι ιογενείς και, όπως και στους ενηλίκους, δεν χρειάζονται αντιβιοτικά. Ωστόσο καταλήγουν να παίρνουν πολύ περισσότερα αντιβιοτικά από ότι χρειάζονται.

Σύμφωνα με μελέτες (δεδομένα δημοσκοπήσεων της «Ομάδας Μελέτης Μικροβιακής Αντοχής» της Δ’ Παθολογικής Κλινικής Πανεπιστημίου Αθηνών-Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Αθηνών «ΑΤΤΙΚΟΝ»), περίπου το 42% των παιδιών έχουν λάβει αντιβιοτικά για ιώσεις ύστερα από συναίνεση του παιδιάτρου στις πιέσεις των γονέων. Επίσης, το 15-20% των γονέων δίνουν μόνοι τους αντιβιοτικά στα παιδιά τους. Σήμερα δίδεται έμφαση στην τεκμηρίωση της μικροβιακής αιτίας των παιδιατρικών λοιμώξεων ,προτού ληφθεί η απόφαση συνταγογράφησης αντιβιοτικού.

7 Τι να έχουν υπόψη τους οι γονείς;

* Συχνά τα παιδιά επειδή δεν μπορούν να εκφράσουν τα ενοχλήματά τους, απαιτείται εξέταση από τον παιδίατρο για να πιστοποιήσει ότι δεν πάσχουν από μικροβιακή λοίμωξη. Σημαντική διαγνωστική βοήθεια παρέχει η χρήση εύχρηστων διαγνωστικών test που μπορούν να γίνουν και στο ιατρείο του, όπως το strep-test (με κόστος μόλις 2 ευρώ ). Στο παιδί που προσέρχεται με συμπτώματα, όπως πονόλαιμο, πυρετό και διόγκωση τραχηλικών λεμφαδένων, λαμβάνεται δείγμα φαρυγγικού επιχρίσματος (ανώδυνα από το στόμα με σφουγγαράκι) και ανιχνεύεται εντός ολίγων λεπτών με μεγάλη αξιοπιστία η ύπαρξη ή όχι στρεπτόκοκκου.

Τότε μόνο θεωρείται απαραίτητη η χορήγηση αντιβιοτικού, ενώ στις υπόλοιπες περιπτώσεις αμυγδαλίτιδας, που προκαλούνται από ιούς, η συνταγογράφησή του είναι περιττή.

8 Ποιές ανεπιθύμητες ενέργειες μπορούν να προκαλέσουν;

* Η πιο απειλητική ανεπιθύμητη ενέργεια των αντιβιοτικών είναι η εμφάνιση αλλεργικής αντίδρασης (εξάνθημα, πτώση της αρτηριακής πίεσης (shock), δύσπνοια, ταχυκαρδία, λιποθυμία και άμεσος θάνατος). Αλλες ανεπιθύμητες ενέργειες μπορεί να είναι δερματικές αντιδράσεις με εξάνθημα μόνο, χωρίς συστηματικά συμπτώματα, δυσπεπτικά ενοχλήματα (ναυτία, έμετος, πόνος στο στομάχι), διάρροια, η οποία μπορεί να γίνει απειλητική για τη ζωή, διαταραχές από το συκώτι (αύξηση των ηπατικών ενζύμων) και τους νεφρούς (εμφάνιση νεφρικής ανεπάρκειας).

9 Η τοπική χρήση αλοιφών ή κρεμών που περιέχουν αντιβιοτικά είναι αθώα;

* Απλά δεν έχει θέση στη θεραπευτική των λοιμώξεων του δέρματος. Αντίθετα, η χρήση τέτοιου είδους αλοιφών μπορεί να αποτελέσει παράγοντα πίεσης επιλογής ανθεκτικών στελεχών στη χλωρίδα του δέρματος και επιπλέον να προκαλέσει δερματικές αλλεργίες.

10 Τι να προσέχουμε όταν λαμβάνουμε αντιβίωση;

* Ακολουθούμε πιστά τις οδηγίες του γιατρού μας και δεν τροποποιούμε από μόνοι μας τη δόση ούτε διακόπτουμε την αγωγή μόλις αισθανθούμε καλά. Προσέχουμε ώστε να λαμβάνουμε την επόμενη δόση στην ώρα της, σημαντική καθυστέρηση στη λήψη της βοηθά τα μικρόβια να αναπτύσσουν μηχανισμούς αντοχής στο διάστημα που η στάθμη του αντιβιοτικού στο αίμα μας πέφτει σε χαμηλότερα από τα θεραπευτικά επίπεδα. Οταν ο γιατρός μας συνταγογραφεί αντιβιοτικά, επιβάλλεται να τον ενημερώνουμε για άλλα σκευάσματα που λαμβάνουμε, φάρμακα για άλλες παθήσεις, «βιταμίνες», συμπληρώματα διατροφής, βότανα, εναλλακτικά φάρμακα κ.λπ.

Διότι πολλά από αυτά περιέχουν δραστικά συστατικά που αλληλεπιδρούν με κάποια αντιβιοτικά, είτε αδρανοποιώντας τα, είτε αυξάνοντας τα θεραπευτικά τους επίπεδα, με κίνδυνο πρόκλησης ανεπιθύμητων ενεργειών. Στην περίπτωση εμφάνισης κάποιας ανεπιθύμητης ενέργειας ενημερώνουμε αμέσως τον γιατρό μας.

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 28/01/2009

ΚΑΤΑΧΡΗΣΗ ΣΚΕΥΑΣΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΤΑ ΕΛΛΗΝΟΠΟΥΛΑ

Της ΣΟΦΙΑΣ ΝΕΤΑ

Μεγάλη μάλιστα είναι η κατάχρηση αντιβιοτικών στα Ελληνόπουλα, όπως αποδεικνύουν διάφορες μελέτες παιδιάτρων ανά την Ελλάδα. Πέντε με έξι μητέρες στις 10 έχουν εφεδρικά αντιβιοτικά στο φαρμακείο του σπιτιού.

Οι μητέρες σε αναλογία 20-40% χορηγούν αντιβιοτικά μόνες τους χωρίς την συμβουλή του παιδιάτρου, ενώ στην περίπτωση, που ο παιδίατρος θα αρνηθεί τη χορήγηση αντιβιοτικού, ένα 20% των μητέρων ασκεί πίεση στον παιδίατρο να χορηγήσει αντιβιοτικό ή αλλάζει γιατρό.

Τα παραπάνω τόνισε, χθες κατά τη διάρκεια ειδικής συνέντευξης Τύπου ο υφυπουργός Υγείας Γιώργος Ι. Παπαγεωργίου. Λέγοντας χαρακτηριστικά πως «δεν είναι υπερβολή να πούμε πως η μάχη εναντίον των μικροβίων, η οποία κινδυνεύει να χαθεί λόγω της άκριτης χρήσης των αντιβιοτικών, είναι εξίσου σημαντική με τη μάχη, που δίνει η ανθρωπότητα για την προστασία του περιβάλλοντος».

Η συνέντευξη Τύπου οργανώθηκε από το υπουργείο Υγείας στο πλαίσιο της πανευρωπαϊκής εκστρατείας για την ορθολογική χρήση των αντιβιοτικών.

Στοιχεία για το μεγάλο και στη χώρα μας πρόβλημα παρουσίασαν η καθηγήτρια Παθολογίας και πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Χημειοθεραπείας κυρία Ελένη Γιαμαρέλλου, ο πρόεδρος του Κέντρου Ελέγχου Λοιμώξεων και Πρόληψης Νοσημάτων Γιάννης Πιερρουτσάκος και ο πρόεδρος του Ε.Ο.Φ. Βασίλης Κοντοζαμάνης:

Σύμφωνα με τα στοιχεία αυτά:

* Το 75% της χρήσης αντιβιοτικών στην Ευρωπαϊκή Ενωση αφορά λοιμώξεις του αναπνευστικού (φαρυγγοαμυγδαλίτιδες, κρυολογήματα, ιγμορίτιδες, βρογχίτιδες). Είναι γνωστόν, ότι στο 70% των περιπτώσεων αυτών λαμβάνονται χωρίς λόγο αντιβιοτικά, αφού αυτές οι λοιμώξεις οφείλονται στους ιούς έναντι των οποίων τα αντιβιοτικά δεν είναι δραστικά.

* Ακόμη περισσότερο, έχει διαπιστωθεί, ότι 95% των Ελλήνων ενηλίκων με φαρυγγοαμυγδαλίτιδα λαμβάνει αντιβιοτικά, ενώ τα μικρόβια (οι στρεπτόκοκκοι) σπανιότατα ενοχοποιούνται στους ενηλίκους.

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 28/01/2009

Της Πεννυς Mπουλουτζα

Κοντά στο «τέλος των αντιβιοτικών» βρίσκεται η Ευρώπη. Η υπεκατανάλωση και η κακή χρήση των αντιβιοτικών έχει οδηγήσει στη σταδιακή αχρήστευσή τους εξαιτίας της αντοχής που αναπτύσσουν τα μικρόβια σε αυτά. «Ιδανικοί αυτόχειρες» είναι οι Ελληνες που στην πλειονότητά τους χρησιμοποιούν τα αντιβιοτικά ως «καραμέλες», με αποτέλεσμα να βρίσκονται στην πρώτη θέση στην κατανάλωση των συγκεκριμένων φαρμάκων στην Ευρώπη.

Χαρακτηριστικά είναι τα αποτελέσματα μελετών σύμφωνα με τα οποία επτά στους δέκα Ελληνες έχουν λάβει το τελευταίο εξάμηνο αντιβιοτικό, στις περισσότερες περιπτώσεις χωρίς να χρειάζεται.

Πέντες στους δέκα γονείς έχουν στο σπίτι τους «εφεδρικά» αντιβιοτικά, ενώ οι Ελληνίδες, σε ποσοστό που κυμαίνεται μεταξύ 20% και 40%, χορηγούν αντιβιοτικά στο παιδί τους χωρίς τη συμβουλή γιατρού και για απλά συμπτώματα όπως συνάχι, πονόλαιμο ή βήχα και για τα οποία το αντιβιοτικό δεν χρησιμεύει.

Αλλά και οι παιδίατροι συχνά συνταγογραφούν αντιβιοτικά έπειτα από πιέσεις των γονέων. Είναι ενδεικτικό ότι το 85% των παιδιάτρων δηλώνει ότι οι γονείς πιέζουν για τη χορήγηση αντιβιοτικών και το 65% αυτών παραδέχεται ότι «ενδίδει» σε αυτές τις πιέσεις καθώς σε αντίθετη περίπτωση ο γονέας θα απευθυνθεί σε άλλο γιατρό.

Aντοχή μικροβίων

Το 2008 διακινήθηκαν από τα φαρμακεία, τις φαρμακαποθήκες και τα νοσοκομεία της χώρας μας 40,3 εκατομμύρια κουτιά αντιβιοτικών, ενώ σε ορισμένα ήδη των αντιβιοτικών όπως π.χ. στις κεφαλοσπορίνες, η κατανάλωση στη χώρα μας είναι ακόμα και 100 φορές υψηλότερη σε σχέση με τις χώρες της Βόρειας Ευρώπης. Το αποτέλεσμα είναι να καταγράφεται υψηλή αντοχή μικροβίων στα αντιβιοτικά που σε περιπτώσεις όπως στον στρεπτόκοκκο ή τον σταφυλόκοκκο παρατηρούνται στο 35%-70% των περιστατικών.

Στην υπερκατανάλωση αντιβιοτικών αναφέρθηκαν χθες ο υφυπουργός Υγείας κ. Γιώργος Παπαγεωργίου, η καθηγήτρια Παθολογίας κ. Ελένη Γιαμαρέλλου, ο πρόεδρος του Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων κ. Γιάννης Πιερρουτσάκος και ο πρόεδρος του ΕΟΦ κ. Βασ. Κοντοζαμάνης. Οπως χαρακτηριστικά είπε ο κ. Παπαγεωργίου, «βρισκόμαστε μπροστά στον τεράστιο κίνδυνο να επιστρέψει η ανθρωπότητα στην προ των αντιβιοτικών εποχή, όταν απλές λοιμώξεις μπορούσαν να οδηγήσουν στον θάνατο» και πρόσθεσε «κάνουμε έκκληση στους γιατρούς να περιορίσουν τη συνταγογράφηση αντιβιοτικών, στους φαρμακοποιούς να μην τα δίνουν αβίαστα και στους γονείς να μην πιέζουν τον παιδίατρο να γράψει αντιβιοτικά».

Η κ. Γιαμαρέλλου τόνισε ότι και η φαρμακοβιομηχανία θα πρέπει να μην είναι «υπερενεργητική» στο θέμα των αντιβιοτικών και της προώθησής τους. Η καθηγήτρια αναφέρθηκε σ’ ένα ειδικό τεστ ανίχνευσης της ύπαρξης στρεπτόκοκκου, η χρήση του οποίου από τους γιατρούς θα βοηθήσει στη μείωση της άσκοπης χορήγησης αντιβιοτικών.

Του ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ ΣΤΕΦΑΝΑΔΗ, καθηγητή Καρδιολογίας, διευθυντή Α’ Καρδιολογικής Κλινικής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, «Ιπποκράτειο» ΓΝΑ, προέδρου Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών e-mail: chstefan@med.uoa.gr

Αιφνίδιος θάνατος είναι ο εντός μιας ώρας ξαφνικός θάνατος (μη ανατάξιμη απώλεια συνείδησης) σε ένα φαινομενικά φυσιολογικό άτομο. Ο αιφνίδιος καρδιολογικός θάνατος συναντάται σε όλες τις ηλικιακές ομάδες με κύρια αιτία άνω των 30 ετών τη στεφανιαία νόσο, ενώ στις ηλικίες κάτω των 30 ετών οι κύριες αιτίες συνοψίζονται στην ύπαρξη κληρονομικών καρδιαγγειακών νοσημάτων. Σε αυτά συμπεριλαμβάνονται νοσήματα όπως η υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια, τα οικογενή ηλεκτρικά σύνδρομα (σύνδρομο μακρού QT κ.ά.), οι συγγενείς ανωμαλίες στεφανιαίων αρτηριών, καθώς και αρρυθμιογόνες μυοκαρδιοπάθειες (αρρυθμιογόνος μυοκαρδιοπάθεια δεξιάς κοιλίας/Νόσος Νάξος). Υποκλινικές μορφές των νόσων αυτών επίσης μπορούν να καταλήξουν σε αιφνίδιο θάνατο.

Η πλειονότητα των καρδιακών αυτών νοσημάτων που οδηγούν σε αιφνίδιο θάνατο σε νεαρή ηλικία προκαλείται από την ύπαρξη γενετικών ανωμαλιών. Μέχρι στιγμής, πάνω από 40 γενετικά νοσήματα της καρδιάς έχουν περιγραφεί, με πολλά από αυτά να σχετίζονται με την ύπαρξη αυξημένου κινδύνου αιφνιδίου θανάτου. Τα γενετικά νοσήματα της καρδιάς μπορούν να κατηγοριοποιηθούν αδρά σε αυτά όπου δομικές ανωμαλίες είναι εμφανείς και σε αυτά όπου υπάρχει μια προεξάρχουσα αρρυθμιογενής ανωμαλία. Τα νοσήματα αυτά στην πλειονότητά τους διαγιγνώσκονται τόσο κλινικά όσο και γενετικά. Με τη βοήθεια του γενετικού ελέγχου ακόμη και σιωπηλές ή υποκλινικές μορφές, που μας θέτουν διλήμματα, μπορούν να διαλευκανθούν.

Ανάμεσα σε νέους στους οποίους συνιστάται ο καρδιολογικός έλεγχος πριν από την αρχή κάποιας αθλητικής δραστηριότητας είτε γενικότερα, εκείνοι που παρουσιάζουν κλινικό ενδιαφέρον είναι εκείνοι που έχουν οικογενειακό ιστορικό αιφνιδίου θανάτου στην οικογένεια -ιδιαίτερα όταν αυτό συνέβη σε νεαρή ηλικία. Επίσης ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα άτομα εκείνα που έχουν διάγνωση κληρονομικού καρδιαγγειακού νοσήματος στην οικογένειά τους, καθώς βέβαια και αυτά που παρουσιάζουν συμπτώματα. Ο έλεγχος αρχικά αφορά την κλινική εξέταση του ασθενούς/ατόμου και βάσει συγκεκριμένων ενδείξεων μπορεί να συνεχιστεί με τη διενέργεια γενετικού ελέγχου. Ο κλινικός ή/και ο γενετικός έλεγχος μπορούν να συμπεριλάβουν και την οικογένεια του ατόμου προς διερεύνηση για την εύρεση ατόμων της οικογένειας που φέρουν σιωπηλές ή υποκλινικές μορφές των κληρονομικών καρδιαγγειακών νοσημάτων, όπου το νόσημα μπορεί να μην είναι γνωστό ή και να μην έχει προκαλέσει κανένα σύμπτωμα. Σε νοσήματα τέτοιου τύπου, ο ίδιος ο αιφνίδιος θάνατος μπορεί να είναι το πρώτο σύμπτωμα, κάτι το οποίο θέτει σε προτεραιότητα τον έλεγχο και γι’ αυτές τις περιπτώσεις.

Στην Α’ Καρδιολογική Κλινική του Πανεπιστημίου Αθηνών υπάρχει κέντρο ελέγχου αντίστοιχων νοσημάτων -το Ειδικό Κέντρο Καρδιάς Αθλητών και Νέων (ΕΚΚΑΝ)- όπου κατά κύριο λόγο ελέγχονται ασθενείς και οι οικογένειές τους με κληρονομικό καρδιαγγειακό νόσημα, καθώς και μέλη οικογενειών που έχουν πληγεί από αιφνίδιο θάνατο νεαρού μέλους τους. Επίσης, αθλητές και αθλούμενοι με καρδιαγγειακά νοσήματα καθώς και οι οικογένειές τους μπορούν να ελεγχθούν σε αυτό. Μέχρι σήμερα άνω των 15.000 ατόμων έχουν εξεταστεί στο ανωτέρω κέντρο.

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 05/02/2008

Δωρεάν στις ηλικίες 16-26

Της ΣΟΦΙΑΣ ΝΕΤΑ

Την επέκταση του δωρεάν εμβολιασμού κατά του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας και στις ηλικίες 16-26 ετών εξήγγειλε χθες η υπουργός Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας Φάνη Πάλλη-Πετραλιά, ενώ υπολογίζεται ότι σήμερα περίπου 300.000 γυναίκες ασφαλισμένες στο ΙΚΑ δεν έχουν το δικαίωμα να εμβολιαστούν.

Στην Ελλάδα, περίπου 600 γυναίκες διαγιγνώσκονται με καρκίνο στον τράχηλο της μήτρας κάθε χρόνο, ενώ υπολογίζεται επίσης ότι ετησίως 250 Ελληνίδες χάνουν τη μάχη για τη ζωή εξαιτίας αυτής της νόσου.

Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας είναι ο δεύτερος συχνότερος καρκίνος παγκοσμίως σε γυναίκες κάτω των 45 ετών, ενώ επίσης προσβάλλει ένα σημαντικό αριθμό γυναικών πάνω από την ηλικία αυτή.

Φ. Πάλλη-Πετραλιά
Εκδηλώσεις για την ενημέρωση των γυναικών στο θέμα πρόληψης του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, πραγματοποιούνται υπό την αιγίδα του υπουργείου Υγείας, στο πλαίσιο της 3ης Εβδομάδας Πρόληψης του Καρκίνου του Τραχήλου της Μήτρας (18 - 24 Ιανουαρίου).

Το πρόγραμμα παρουσίασε χθες η πρόεδρος του ομίλου «Αγκαλιάζω», Ιωσηφίνα Σκούρτα, τονίζοντας ότι «χρειαζόμαστε ακόμη την κρατική επέμβαση για την εγρήγορση των ασφαλιστικών ταμείων, γιατί το ΙΚΑ, δυστυχώς, ακόμα αδυνατεί να παρέχει τα εμβόλια HPV δωρεάν στις ασφαλισμένες του, ηλικίας 16 -26 ετών». Σήμερα το εμβόλιο χορηγείται δωρεάν στις ασφαλισμένες 12-15 ετών.

Ο πρόεδρος της εθνικής επιτροπής εμβολιασμών, καθηγητής Α. Κωνσταντόπουλος, εκτίμησε ότι για να καλυφθούν όλες οι γυναίκες έως 26 ετών, πρέπει να γίνουν 700.000 εμβολιασμοί, με το κόστος να ξεπερνά τα 350 εκατομμύρια.

Ο υπουργός Υγείας Δ. Αβραμόπουλος χαιρέτισε την προσπάθεια ενημέρωσης για την πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, λέγοντας ότι το υπουργείο στηρίζει τέτοιες πρωτοβουλίες.

«Το Διαδημοτικό Δίκτυο Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης ΟΤΑ, με 140 Δήμους -μέλη από όλη την Ελλάδα, συνεργάζεται για άλλη μια φορά και φέτος με την οργάνωση “Αγκαλιάζω” για τη στήριξη των δράσεων πρόληψης για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας», υπογράμμισε ο Γ. Πατούλης, πρόεδρος του Διαδημοτικού Δικτύου Υγείας, αντιπρόεδρος Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών και δήμαρχος Αμαρουσίου.

Ο εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Οργάνωσης κατά του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας (ECCA), καθηγητής Θ. Αγοραστός, τόνισε ότι κεντρικό μήνυμα της φετινής ενημέρωσης είναι ότι ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας μπορεί να μειωθεί κατά 94 % με την εφαρμογή εμβολιασμού και Test Pap.

Ο Εμμ. Διακομανώλης, καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών και πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Παθολογίας Τραχήλου και Κολποσκόπησης, δήλωσε πως τα δύο εμβόλια που κυκλοφορούν και στη χώρα μας έχουν υψηλή αποτελεσματικότητα η οποία φτάνει το 100%, έναντι των προκαρκινικών αλλοιώσεων και του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, που προκαλούνται από τους πιο συχνούς ογκογόνους HPV τύπους, 16 και 18.

Τέλος, ο πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Κολποσκόπησης, καθηγητής Ε. Παρασκευαΐδης, είπε ότι η εμβολιαστική κάλυψη στην Ελλάδα είναι χαμηλή καθώς περύσι εμβολιάστηκε μόλις το 7% του γυναικείου πληθυσμού, στις ηλικίες 12 έως 26 ετών. *

EΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 20/01/2009

Ο προεμφυτευτικός έλεγχος επιτρέπει την επιλογή εμβρύων που δεν φέρουν το γονίδιο για την ανάπτυξη μιας πολύ σοβαρής νόσου
Της Γαληνης Φουρα (ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ)

Η γιαγιά, η μητέρα και η αδελφή του συζύγου της είχαν νοσήσει από καρκίνο του μαστού και η πιθανότητα να γεννήσει ένα κορίτσι με το γονίδιο που προδιαθέτει για τη νόσο ήταν μεγάλη. Η 27χρονη Βρετανίδα δεν ήθελε με κανένα τρόπο να συμβεί κάτι τέτοιο και στο δικό της παιδί. Γι’ αυτό και επέλεξε τη λύση που της πρότειναν οι γιατροί του University College Hospital του Λονδίνου. Υποβλήθηκε σε εξωσωματική γονιμοποίηση, σε συνδυασμό με τη μέθοδο του προεμφυτευτικού ελέγχου, η οποία επιτρέπει την επιλογή εμβρύων που δεν φέρουν το μεταλλαγμένο γονίδιο. Ετσι ήρθε για πρώτη φορά στον κόσμο ένα παιδί «απαλλαγμένο από τον καρκίνο του μαστού», μία είδηση που γέννησε τόσο ελπίδες όσο και παρανοήσεις.

«Πολλοί νόμισαν ότι θεραπεύσαμε τα έμβρυα και επομένως θεραπεύουμε τον καρκίνο», δήλωσε στην «Κ» ο καθηγητής κ. Κ. Πάγκαλος, γενετιστής - παιδίατρος. «Δεν είναι αλήθεια αυτό. Απλά επελέγησαν έμβρυα τα οποία δεν έφεραν το γονίδιο».

Σε νέα πεδία

Μέχρι σήμερα, προεμφυτευτικός έλεγχος γινόταν στη Μεγάλη Βρετανία, στην Ελλάδα, στην Ολλανδία, στη Δανία (δεν έχει επιτραπεί στη Γερμανία και στην Ιταλία) μόνο για κληρονομικές παθήσεις, όπως η μεσογειακή αναιμία, το σύνδρομο Down, η ινοκυστική νόσος, που εκδηλώνονται «υποχρεωτικά» με τη γέννηση. Με το εγχείρημα των Βρετανών γιατρών, η ίδια τεχνολογία επεκτείνεται σε νέα πεδία για να αντιμετωπίσει όχι μόνο τη βεβαιότητα, αλλά και την ισχυρή πιθανότητα ανάπτυξης μιας πολύ σοβαρής νόσου. Είχε προηγηθεί η ελληνική επιτυχία (Κ. Πάγκαλος, Χ. Κονιάδης) με τη δημιουργία ιστοσυμβατών εμβρύων, τα οποία μετά τη γέννησή τους δωρίζουν τα βλαστοκύτταρά τους στα αδελφάκια που πάσχουν. «Ετσι», αναφέρει ο κ. Πάγκαλος, «έχουν θεραπευθεί στη χώρα μας δύο παιδιά με χρόνια κοκκιοματώδη νόσο και αναμένεται η θεραπεία ενός παιδιού με μεσογειακή αναιμία».

Ο προεμφυτευτικός έλεγχος γίνεται με τη βιοψία ενός μόνο κυττάρου, την τρίτη ημέρα από τη σύλληψη, εξωσωματικά, στο στάδιο του βλαστομεριδίου. «Η μέθοδος», λέει ο καθηγητής, «δεν έχει συνέπειες για τη μελλοντική υγεία του παιδιού, όπως έχει εκτιμηθεί διεθνώς και επιτρέπει γεννήσεις παιδιών απαλλαγμένων από το κληρονομικό νόσημα της οικογένειας. Ενώ η τεχνολογία δεν αλλάζει, αλλάζει το αντικείμενο, όπως έγινε στη Μεγάλη Βρετανία με ένα μη υποχρεωτικώς εκδηλούμενο γενετικό νόσημα, όπως ο καρκίνος του μαστού.

«Αυτό που συμβαίνει και μας στενοχωρεί είναι ότι οι γυναίκες που έχουν τις δύο μεταλλάξεις, το γονίδιο BRCA στο χρωμόσωμα 13 ή το BRCA2 στο χρωμόσωμα 17, δεν θα εμφανίσουν υποχρεωτικά καρκίνο του μαστού. Οι πιθανότητες είναι μέχρι 80% να εμφανίσουν καρκίνο του μαστού και μέχρι 50%-55% καρκίνο των ωοθηκών. Αυτό σημαίνει ότι ενδεχομένως ένα στα δύο έμβρυα από αυτά που εμείς απορρίπτουμε δεν θα παρουσίαζε καρκίνο των ωοθηκών ή ένα στα τέσσερα, καρκίνο του μαστού. Το 80% είναι βέβαια ένα υψηλό ποσοστό που δικαιολογεί την επιλογή εμβρύων, όχι όμως και τη διακοπή μιας φυσιολογικής κύησης», τονίζει ο κ. Πάγκαλος. Η επιφύλαξη των γενετιστών είναι ότι αυτή η μέθοδος ανοίγει ένα δρόμο και για άλλες παθήσεις, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης, οι ψυχοπάθειες ή η παχυσαρκία, όπου οι πιθανότητες είναι πολύ μικρότερες και η πάθηση λιγότερο σοβαρή. Ετσι, όμως, ξεκινάει μια ευγονική διαδικασία, δηλαδή επιλογής στο μέλλον χαρακτηριστικών που θα αφορούν ακόμα και στοιχεία της εξωτερικής εμφάνισης. Ενα τρομερό κυνήγι μαγισσών, που θα εκτινάξει τη βιομηχανία εξωσωματικών σε συνδυασμό με την επιλογή εμβρύων, μερικά από τα οποία θα μεταφέρονται προς εμφύτευση και άλλα θα ρίχνονται στα σκουπίδια…

Το κόστος

Κι ενώ όλα αυτά τα θαυμαστά συμβαίνουν, πρακτικά το κόστος του προεμφυτευτικού ελέγχου φθάνει το κόστος της εξωσωματικής 2.500-3.500 ευρώ ή και περισσότερο. Επιπλέον, ο τομέας αυτός λειτουργεί στη χώρα μας περίπου ανεξέλεγκτα. Η Aνεξάρτητη Αρχή Ιατρικής Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής έχει καταθέσει πρόταση Προεδρικού Διατάγματος για τους όρους και τις προϋποθέσεις και το επίπεδο ασφαλιστικής κάλυψης της εξωσωματικής γονιμοποίησης, αλλά χωρίς ανταπόκριση και σύμφωνα με πληροφορίες, από την ίδρυσή της εργάζεται χωρίς την παραμικρή στήριξη, οικονομική ή άλλη, από την πολιτεία. «Το νομοθετικό πλαίσιο πάσχει, δεν υπάρχουν δομές, δεν υπάρχει ειδικότητα γιατρού γενετιστού», υποστηρίζει ο κ. Πάγκαλος. «Ο καθένας μπορεί να κάνει πρακτικά ό,τι θέλει, σε όποιο εργαστήριο επιθυμεί, χωρίς να ελέγχεται πώς απέκτησε τις γνώσεις, τι εξοπλισμό διαθέτει, τι αποτελέσματα, τι μεθόδους ακολουθεί, εάν αυτές είναι σωστές ή όχι»…

«Οχι» στο κυνήγι της αθανασίας

«Πολύ σύντομα θα γνωρίζουμε εκατοντάδες γονίδια. Δεν μπορεί να γίνει η ζωή μας ένα κυνηγητό, να γίνουμε σκλάβοι μιας επιδίωξης αθανασίας», δήλωσε στην «Κ» από την Αμερική όπου βρίσκεται ο καθηγητής του Χάρβαρντ Δημήτρης Τριχόπουλος, που έχει ασχοληθεί ιδιαίτερα με την έρευνα για τον καρκίνου του μαστού. «Εκτός από τις δύο μείζονες μεταλλάξεις BRCA και BRCA2 που συνδέονται ισχυρά με τον καρκίνο του μαστού, έχουν βρεθεί μέχρι σήμερα περισσότερα από 50 γονίδια που αυξάνουν –σε μικρότερο βαθμό– τον κίνδυνο για συγκεκριμένους καρκίνους: περί τα 10 για τον καρκίνο του μαστού, άλλα τόσα για τον καρκίνο του προστάτη, αρκετά για τον καρκίνο του παχέος εντέρου και ούτω καθ’ εξής. Θα έπρεπε να γεννηθεί κάποιος χωρίς γονιδίωμα, χωρίς χρωματοσώματα για να μην έχει κανένα από αυτά. Αλλωστε, η αύξηση του κινδύνου από τα υπόλοιπα γονίδια για καρκίνο είναι πολύ μικρότερη από την επίπτωση ορισμένων μη γενετικών παραγόντων, όπως το κάπνισμα, ο αμίαντος και άλλοι».

Ακόμα και στον καρκίνο του μαστού, μόνο το 10% των περιπτώσεων αποδίδεται στις δύο μεταλλάξεις, ποσοστό όμως που αναλογεί στη Γερμανία σε 4.500 γυναίκες το χρόνο. «Αυτό που φοβάμαι», λέει στην «Κ» ο καθηγητής της Α΄ Μαιευτικής Γυναικολογικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών Δημήτρης Λουτράδης, «είναι μήπως ο κόσμος πιέζει τους γιατρούς και αρχίζει να γίνεται μία ευγονική. Πιστεύω ότι η επιστημονική κοινότητα και οι κυβερνήσεις πρέπει να πάρουν θέση ώστε αυτές οι προσεγγίσεις να γίνονται βήμα βήμα, ειδικά στην εφαρμογή επεμβατικών μεθόδων. Το ίδιο ισχύει και για την προσπάθεια που καταβάλλει η καινούργια ιατρική να βρει δείκτες που θα δείχνουν το γενετικό προφίλ των ανθρώπων. Είναι πολύ πιθανόν τέτοιοι δείκτες να χρησιμοποιηθούν κάποια στιγμή με λάθος τρόπο, όπως από ασφαλιστικές εταιρείες για να επιλέγουν ποιους θα ασφαλίζουν, από εργοδότες και άλλους ενδιαφερόμενους. Γι’ αυτό πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί».

Τα κριτήρια για τον έλεγχο

Περίπου εκατό παιδιά έχουν γεννηθεί στην Ελλάδα με προεμφυτευτικό έλεγχο για μεσογειακή αναιμία, σύνδρομο Down και ινοκυστική νόσο, τις λεγόμενες «υποχρεωτικές» (με την έννοια ότι θα εκδηλωθούν υποχρεωτικά μετά τη γέννηση) παθήσεις. Μέχρι στιγμής, η Ανεξάρτητη Αρχή Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής, με πρόεδρο τη νομικό κ. Ξένη Σκορίνη, δεν έχει δεχθεί αίτημα να συμπεριληφθεί σε αυτές ο καρκίνος του μαστού.

«Υπάρχουν όρια», δήλωσε στην «Κ» ο αναπληρωτής πρόεδρος της Αρχής, καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Βασίλης Ταρλατζής. «Αν το νόσημα το οποίο θέλουμε να αποτρέψουμε είναι πολύ σοβαρό, θανατηφόρο, ταλαιπωρητικό για τους ανθρώπους, αν η πιθανότητα εμφάνισής του είναι πολύ μεγάλη, αν γνωρίζουμε το υπεύθυνο γονίδιο επακριβώς, τότε από άποψη βιοηθικής είναι δικαιολογημένο να κάνει κανείς τον έλεγχο, προκειμένου να βοηθήσει να μην έρθουν στον κόσμο παιδιά τα οποία θα περάσουν ένα Γολγοθά στη διάρκεια της ζωής τους».

Κριτήρια συγκεκριμένα τίθενται και από επιστημονικής πλευράς. «Πρέπει να υπάρχουν τουλάχιστον δύο μέλη της οικογένειας, συγγενείς εξ αίματος, που έχουν εκδηλώσει καρκίνο του μαστού. Σε αυτή την περίπτωση γίνεται γενετικός έλεγχος και όχι σε όλο τον πληθυσμό. Εάν υπάρχουν τα γονίδια, τότε ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου του μαστού είναι αυξημένος, φθάνει το 80%. Πρόκειται για μια σοβαρή κατάσταση. Οι γυναίκες που έχουν αυτά τα γονίδια υποβάλλονται σε προφυλακτική μαστεκτομή για να αποφύγουν το ενδεχόμενο να νοσήσουν. Πρέπει να παρακολουθούνται, μήπως ο καρκίνος εκδηλωθεί στην ωοθήκη, γιατί τα γονίδια αυτά προδιαθέτουν δευτερευόντως και για τον καρκίνο των ωοθηκών. Για τον λόγο αυτό γίνεται τουλάχιστον από τους περισσότερους αποδεκτό από βιοηθική άποψη ότι είναι δικαιολογημένο να γίνει έλεγχος», τονίζει.

Εκεί που η επιστημονική κοινότητα διαφωνεί είναι να εφαρμοστούν αυτές οι τεχνικές –αν και όπου είναι εφικτό– προκειμένου να επιλεγούν έμβρυα με επιθυμητά φυσικά χαρακτηριστικά: ψηλός, ξανθός, αθλητικός κ.ο.κ.».

Τα οφέλη ξεπερνούν κατά πολύ τον κίνδυνο από ενδεχόμενη παρουσία τοξινών στο γάλα
The New York Times

Πολλές μητέρες οι οποίες θηλάζουν, ανησύχησαν πολύ και προβληματίστηκαν από ανακοινώσεις που κάνουν λόγο για τοξίνες οι οποίες ανιχνεύθηκαν στο μητρικό γάλα. Αλλά μια ανασκόπηση στοιχείων από διάφορες μελέτες κατατείνει στο συμπέρασμα ότι τα οφέλη του μητρικού θηλασμού ξεπερνούν κατά πολύ τους όποιους πιθανούς κινδύνους. Ερευνητές ανέλυσαν στοιχεία από τρεις μελέτες, μεταξύ των οποίων:

n Μια ολλανδική μελέτη 418 νηπίων και μητέρων οι μισές από τις οποίες θήλαζαν, ενώ οι μισές χρησιμοποιούσαν γάλα τύπου σκόνης.

n Μια μικρότερη ολλανδική μελέτη σε 38 μητέρες στις οποίες αξιολογήθηκε ο αντίκτυπος των διαφόρων επιπέδων έκθεσης στις διοξίνες.

n Μια γερμανική μελέτη σε 232 μητέρες και βρέφη τα οποία είχαν εκτεθεί σε διοξίνες πριν από τη γέννησή τους.

Οι μελέτες επισήμαναν δευτερεύουσες διαφορές μεταξύ νεογνών, όπως υψηλότερα επίπεδα θυρεοειδικών ορμονών και χαμηλότερες τιμές αιμοπεταλίων του αίματος, σε σύγκριση με νήπια τα οποία δεν εκτέθηκαν σε διοξίνες. Αλλά οι ερευνητές υπογράμμισαν ότι αυτές οι διαφορές δεν φάνηκαν να έχουν αντίκτυπο στην υγεία και την ανάπτυξη των παιδιών.

Το ίδιο χρονικό διάστημα, τα μωρά που θήλαζαν επιτύγχαναν σημαντικά υψηλότερα αποτελέσματα από τα μωρά τα οποία διατράφηκαν με μείγμα γάλακτος σε σκόνη, σε τεστ πνευματικής ανάπτυξης, όταν ήταν ηλικίας επτά μηνών, και τα ίδια συμπεράσματα επιβεβαιώθηκαν στους 18 μήνες της ζωής τους, σύμφωνα με την ολλανδική μελέτη.

Η σχετική ανασκόπηση δημοσιεύθηκε στην τρέχουσα έκδοση της επιθεώρησης Breastfeeding Medicine. «Δεν βρισκόμαστε σε σημείο που να είμαστε υποχρεωμένοι να συμβουλεύουμε τους γονείς ότι ο θηλασμός πρόκειται να δημιουργήσει πρόβλημα. Δεν υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία γι’ αυτό –ακριβώς το αντίθετο», είπε ο δρ Cheston M. Berlin, συγγραφέας της μελέτης και καθηγητής Παιδιατρικής και Φαρμακολογίας στο Νοσοκομείο της Πολιτείας της Πενσιλβάνια Hersey Children’s Hospital.

«Ο θηλασμός είναι η καλύτερη πηγή διατροφής για νεογέννητα μωρά έως και τον πρώτο χρόνο της ζωής τους, λόγω της μοναδικής σύστασης του μητρικού γάλακτος», πρόσθεσε ο επιστήμονας.

Η συντάκτρια του άρθρου στην επιθεώρηση δρ Ruth Lawrence είπε ότι η ανασκόπηση μελετών ήταν σημαντική, επειδή πολλές γυναίκες πανικοβλήθηκαν από ανακοινώσεις, σύμφωνα με τις οποίες το μητρικό γάλα μπορεί να είναι μολυσμένο από χημικές ουσίες.

«Οταν οργανισμοί όπως η Υπηρεσία Περιβαλλοντικής Προστασίας (Εnvironmental, Protecting Agency, EPA) αποφάσισαν να καταγράφουν την παρουσία τοξινών στο περιβάλλον μέσω του μητρικού γάλακτος, άτομα σαν και εμένα είπαν: “Σας παρακαλώ μην το κάνετε αυτό. Θα παρερμηνευθεί”», συμπλήρωσε η δρ Lawrence. Η ίδια επισήμανε ότι υπάρχει κίνδυνος μόλυνσης όταν χρησιμοποιούνται γάλατα σε σκόνη αναμεμειγμένα με νερό από τη βρύση.

«Τα μωρά πρέπει να φάνε», είπε χαρακτηριστικά η Judy Lakind, ειδικός για την εκτίμηση κινδύνων στην υγεία. Αυτό που διαπιστώνεται σταθερά είναι ότι μωρά τα οποία θήλασαν φαίνεται να επιτυγχάνουν καλύτερα αποτελέσματα σε οποιονδήποτε αριθμό μέτρησης που έχει σχέση με την υγεία «και αυτό αποδεικνύεται ξανά και ξανά».

ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΣΚΟΤΩΝΕΙ ΧΙΛΙΑΔΕΣ
Απορούν οι επιστήμονες για την καθυστέρηση εφαρμογής των αντικαπνιστικών μέτρων

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ΕΛΕΝΑΦΥΝΤΑΝΙΔΟΥ, ΜΑΧΗΤΡΑΤΣΑ | Σάββατο 10 Ιανουαρίου 2009

Πριν από ενάμιση χρόνο, σε εκδήλωση της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καπνίσματος, ο πρώην υπουργός Υγείας, ακαδημαϊκός κ. Κ. Στεφανής είχε προκαλέσει αίσθηση μιλώντας για την προσωπική εμπειρία του ως «αρειμάνιου καπνιστή» και τη μάχη που έδωσε με τον καρκίνο.

Ο πρώην υπουργός Υγείας είχε μιλήσει για το «πρώτο εμφραγματάκι», τη δυσχέρεια της αναπνοής του, τον επίμονο τσιγαρόβηχα και τη χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια- μια σοβαρή κατάσταση η οποία εμφανίζεται κυρίως στους καπνιστές, με κύριο χαρακτηριστικό τη μείωση της ροής του αέρα στους πνεύμονες και κατά συνέπεια την εμφάνιση δυσχέρειας στην εκπνοή και στην εισπνοή. Δύο χρόνια αργότερα έπαθε την πρώτη ανακοπή και υπεβλήθη σε «μπαϊπάς», και πριν από περίπου τρία χρόνια τού… χτύπησε την πόρτα ο καρκίνος του πνεύμονα. «Είμαι εδώ ως ζωντανό ακόμη παράδειγμα των συνεπειών του συστηματικού καπνίσματος» είχε σημειώσει τότε.

Το ίδιο πιστεύει και σήμερα. «Εκανα επέμβαση, δεν είμαι όπως πρώτα, αλλά είμαι εδώ. Νιώθω εντάξει και συνεχίζω να κάνω ό,τι και πριν…» τονίζει. Εκφράζει όμως και μια απορία η οποία έχει σχέση με τη μη εφαρμογή ψηφισμένων νόμων στην Ελλάδα.

Πρώτη η Ελλάδα υπέγραψε το 2003 τη Διεθνή Συνθήκη για τον Ελεγχο του Καπνίσματος- ως προεδρεύουσα στην Ευρωπαϊκή Ενωση- και έγινε νόμος του κράτους τον Δεκέμβριο του 2005. Ο κ. Κ. Στεφανής υπενθυμίζει ότι η συνθήκη καλύπτει όλους τομείς και σημειώνει: «Αναφέρεται στην πρόληψη, στην περιστολή του καπνίσματοςαλλά και στην ενίσχυση όλων όσοι θίγονται από τα αντικαπνιστικά μέτρα,δηλαδή τους μικρούς παραγωγούς.Παρ΄ ότι ψηφίστηκε από τη Βουλή δεν καταλαβαίνω,πρώτον,γιατί δεν εφαρμόστηκε άμεσα και, δεύτερον,γιατί δεν πρόκειται να εφαρμοστεί στο σύνολό της».

O πρώην υπουργός δεν είναι ο μόνος που διαφωνεί με την καθυστέρηση εφαρμογής αντικαπνιστικών μέτρων στην Ελλάδα. Πολλοί συνάδελφοί του αναρωτιούνταν πριν από έναν - δύο μήνες γιατί τα εν λόγω μέτρα θα άρχιζαν να παίρνουν σάρκα και οστά από το 2010, τη στιγμή κατά την οποία σε πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες το κάπνισμα στους δημόσιους χώρους αποτελεί παρελθόν.

Τελικά, στις αρχές Δεκεμβρίου, ο υπουργός Υγείας κ. Δ.Αβραμόπουλος ανακοίνωσε ότι θα επισπεύσει κατά ένα εξάμηνο την απαγόρευση του καπνίσματος στους κλειστούς δημόσιους χώρους. Ετσι, αντί της 1ης Ιανουαρίου του 2010, το κάπνισμα θα απαγορεύεται στους κλειστούς δημόσιους χώρους από την 1η Ιουλίου του 2009.

Μοιραία στοιχεία
Σύμφωνα με στοιχεία που περιλαμβάνονται στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης για το Κάπνισμα 2008-2012 του υπουργείου Υγείας ο καπνός ευθύνεται για τον θάνατο 3,5 εκατ. ατόμων παγκοσμίως σε ετήσια βάση. Με άλλα λόγια, 10.000 άνθρωποι χάνουν κάθε μέρα τη μάχη με τον θάνατο εξαιτίας του καπνίσματος.

Το κάπνισμα αποτελεί έναν από τους κυριότερους παράγοντες εμφάνισης της στεφανιαίας νόσου. Ευθύνεται για το 30%-40% του συνόλου των θανάτων από τη νόσο. Ο κίνδυνος προσβολής των καπνιστών από στεφανιαία νόσο είναι δύο έως τρεις φορές υψηλότερος από ό,τι στους μη καπνιστές.

Η χρήση καπνού σχετίζεται επίσης με την εκδήλωση καρκίνου του πνεύμονα, του φάρυγγα, του λάρυγγα, της ουροδόχου κύστεως, της χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας και των αγγειακών παθήσεων. Η πιθανότητα προσβολής των καπνιστών από καρκίνο του πνεύμονα είναι κατά 23,3 φορές μεγαλύτερη στους άνδρες και κατά 12,7 φορές στις γυναίκες σε σχέση με τους μη καπνιστές. Αντίστοιχα, υψηλότερη είναι η πιθανότητα προσβολής των καπνιστών από καρκίνο του στόματος, του φάρυγγα και του οισοφάγου. Οσοι δεν καπνίζουν, αλλά εκτίθενται στον καπνό στο σπίτι τους ή στον χώρο εργασίας, διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να εκδηλώσουν καρδιοπάθεια, σε σχέση με τους μη καπνιστές, κατά 25%-30%. Δοκιμή από το Δημοτικό
Παρ΄ ότι οι ειδικοί επιστήμονες και οι αρμόδιοι φορείς εδώ και χρόνια προειδοποιούν για τις ολέθριες συνέπειες του καπνίσματος, στη χώρα μας μαθητές ακόμη του Δημοτικού είναι ελληνόπουλα όταν δοκιμάζουν το πρώτο τους τσιγάρο. Από τους 1.092 μαθητές (9-13 ετών) που συμμετείχαν σε έρευνα του Παιδαγωγικού Τμήματος Προσχολικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας- έχει δημοσιευθεί στην ηλεκτρονική έκδοση του επιστημονικού εντύπου Journal of Ηealth Εducation - το 92,68% δεν είχε… γευθεί ποτέ τον καπνό του τσιγάρου. Υπήρχε όμως ένα 7,32% που είχε ήδη δοκιμάσει να καπνίσει.

Από μελέτη σχετική με τη διερεύνηση της στάσης των μαθητών στα δημοτικά σχολεία απέναντι στο κάπνισμα προέκυψε ότι οι περισσότεροι μαθητές πιστεύουν πως οι άνθρωποι καπνίζουν για ευχαρίστηση και χαλάρωση (64,5%) ή λόγω ψυχολογικών προβλημάτων (31,6%) ενώ θεωρούν ότι όσοι δεν καπνίζουν το κάνουν κυρίως για λόγους υγείας (90%) ή… αισθητικής (μυρίζει άσχημα).

Καπνιστές το 14,2% των εφήβων
Σε μεγαλύτερες ηλικίες τα δεδομένα αλλάζουν δραματικά. Ειδικότερα, όπως καταδεικνύει δεύτερη έρευνα της ίδιας επιστημονικής ομάδας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, η οποία έχει δημοσιευθεί στο επιστημονικό έντυπο Ιnternational Journal of Αdolescent Μedicine and Ηealth, με το τσιγάρο πειραματίζονται περίπου τρεις στους δέκα εφήβους και νέους ηλικίας 13 έως 21 ετών, ενώ το 14,2% ανήκει στους κανονικούς καπνιστές.

Το 27,9% των εφήβων έχει καπνίσει από 2 έως και 100 τσιγάρα (οι νέοι αυτοί ταξινομήθηκαν ως «πειραματιζόμενοι») και το 14,2% περισσότερα από 100 τσιγάρα. Στο Γυμνάσιο η πλειονότητα των μαθητών που έχει καπνίσει είναι αγόρια ενώ στο Λύκειο το ποσοστό των καπνιστριών κατά τι υπερισχύει των καπνιστών.

Οι περισσότεροι άρχισαν το κάπνισμα μεταξύ 14 και 16 ετών. Τράβηξαν την πρώτη… ρουφηξιά κυρίως από περιέργεια (64,5%), αν και σημαντικό ποσοστό δήλωσε ότι η αιτία ήταν το ψυχολογικό στρες, η μελαγχολία, η απογοήτευση ή διότι είχε φίλους που κάπνιζαν. Αλλοι πάλι άναψαν το πρώτο τσιγάρο γιατί τους έδινε την αίσθηση ότι είναι μεγάλοι ή για να κάνουν επίδειξη στο αντίθετο φύλο. Ενα μικρό ποσοστό (5,3%) υιοθέτησε την κακή συνήθεια του καπνίσματος για να πάει κόντρα στους γονείς του και ένα 2,6% διότι επηρεάστηκε από διαφημίσεις.

Σύμφωνα με την έρευνα, της οποίας επιστημονικός υπεύθυνος ήταν ο αναπληρωτής καθηγητής κ. Στ.Πιπεράκης , όταν οι γονείς αποδοκιμάζουν το κάπνισμα τα παιδιά προβάλλουν μεγαλύτερες αντιστάσεις έναντι του καπνίσματος. Επιπλέον, όσο υψηλότερο είναι το επίπεδο μόρφωσης των γονέων τόσο πιο αρνητική είναι η στάση των παιδιών απέναντι στο τσιγάρο. Αυτό, όπως εξηγούν οι ειδικοί, σχετίζεται με το γεγονός ότι οι πιο «διαβασμένοι» έχουν συνήθως καλύτερη ενημέρωση για τις συνέπειες του καπνίσματος και μεταδίδουν αυτήν τη γνώση στα παιδιά τους από πολύ μικρή ηλικία. Είναι χαρακτηριστικό ότι τα παιδιά με πατέρα χαμηλού μορφωτικού επιπέδου εμφανίζουν διπλάσιες πιθανότητες να γίνουν καθημερινοί καπνιστές.

«Πέταξέ το, μαϊμουδίτσα, τα ζωάκια δεν καπνίζουν»

«Καπνίζεις; Αν καπνίζεις, θα αρρωστήσεις» και «να βγάλεις απ΄ το στόμα αυτό το τσιγάρο» ήταν μερικές από τις απαντήσεις που έδωσαν παιδιά προσχολικής ηλικίας στην ερώτηση «τι θα έλεγες σε μια μαϊμουδίτσα που θα είχε στο στόμα της ένα τσιγάρο;» (RΕUΤΕRS) Μ ια μαϊμού έχει στο στόμα ένα τσιγάρο. «Τι θα έλεγες στη μαϊμουδίτσα αν τη συναντούσες» ρώτησαν οι ερευνητές του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας παιδιά προσχολικής ηλικίας τα οποία συμμετείχαν σε έρευνα για την εφαρμογή ενός καινοτόμου προγράμματος προσχολικής αγωγής. Και οι απαντήσεις ήταν αυθόρμητες: «Φύγε από μπροστά μου γιατί βρωμάς», «μυρίζεις καπνίλα», «πέταξέ το, τα ζωάκια δεν καπνίζουν», «καπνίζεις; αν καπνίζεις θα αρρωστήσεις», «να βγάλεις απ΄ το στόμα αυτό το τσιγάρο».

Τα αποτελέσματα της έρευνας, η οποία διενεργήθηκε σε παιδιά προσχολικής ηλικίας από οικογένειες μέσης κοινωνικοοικονομικής τάξης της Μαγνησίας, καταδεικνύουν ότι:

* Το 100% γνωρίζει τη συνήθεια των ανθρώπων να καπνίζει.

* Το 90,5% διαθέτει εμπειρία παθητικού καπνίσματος στο οικογενειακό περιβάλλον.

* Το 77,8% δηλώνει ότι έχει βρεθεί σε χώρο καπνιζόντων στο ευρύτερο περιβάλλον.

Τέλος, όλα τα παιδιά τα οποία δήλωσαν πως διαθέτουν εμπειρία παθητικού καπνιστή αναφέρουν ότι ενοχλούνται από αυτήν. Ηδη από αυτή τη μικρή ηλικία έχουν άποψη για τους καπνιστές. Πιστεύουν ότι καπνίζουν από ευχαρίστηση ( «επειδή τους αρέσει» , ή «για να ξεκουραστούν» ), από εξάρτηση ( «αφού δεν μπορούν χωρίς το τσιγάρο» ή «για να μην έχουν νεύρα» ), λόγω ηλικίας ( «επειδή είναι μεγάλοι» ή «γιατί είναι μπαμπάς» ), για την… εικόνα τους ( «για να είναι όμορφοι» ).

Η ελληνική κοινωνία, η οικογένεια και οι εκπαιδευτικές πρακτικές εμφανίζονται απροετοίμαστες απέναντι σε μια νέα πραγματικότητα. Σε αρκετά σχολεία στην καρδιά της Αθήνας η συντριπτική πλειοψηφία των μαθητών αποτελείται από παιδιά αλλοδαπών. Το στοίχημα που οφείλει η παιδεία μας να κερδίσει δεν είναι η προσαρμογή αυτών των αλλοδαπών μαθητών αλλά η δική της προσαρμογή της στα νέα δεδομένα.
Της Μαρίας Γαλίτση
mgalitsi@kathimerini.gr

Η ένταξη των παιδιών των μεταναστών στα σχολεία είναι καθοριστική για την ομαλή ένταξή τους στην κοινωνία. Η ηλικία εισόδου τους στην χώρα μας, η κουλτούρα, το οικογενειακό περιβάλλον και η ενδεχόμενη ρατσιστική αντιμετώπιση μέσα στο χώρο του σχολείου δυσκολεύουν ακόμα περισσότερο αυτές τις ευαίσθητες κατηγορίες μαθητών.

Τα παιδιά… των άλλων
Φθενάκης: Να προχωρήσει η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση
Έρευνα: Κατανομή Αλλοδαπών Μαθητών

Οι αλλοδαποί μαθητές να καταλήγουν αναλφάβητοι όχι μόνο στην ελληνική γλώσσα, αλλά ακόμα και στην μητρική τους. Το κράτος δεν μπορεί να διαχειριστεί την ανάγκη των παιδιών αυτών να γνωρίζουν σωστά τη μητρική τους γλώσσα αλλά και οι γονείς τους δεν διαθέτουν ούτε τον απαραίτητο χρόνο ούτε και τις γνώσεις ώστε να ασχοληθούν με την εκπαίδευση των παιδιών τους. Αφενός οι γονείς αδυνατούν να στηρίξουν τη μαθησιακή διαδικασία των παιδιών τους και αφετέρου οι εκπαιδευτικές υποδομές και το σχολείο ως φορείς κοινωνικοποίησης οδηγούν σε αρκετές περιπτώσεις - χωρίς πρόθεση -στην γκετοποίηση των αλλοδαπών μαθητών, στους οποίους τελικά αποτυπώνεται μια συγκεχυμένη εθνική, γλωσσική, πολιτισμική και κοινωνική ταυτότητα και μένουν μετέωροι σε δύο διαφορετικούς κόσμους.

Αυτή η σύγχυση μπορεί εύκολα να οδηγεί τα αλλοδαπά παιδιά στην εγκατάλειψη του σχολείου, από μικρή κιόλας ηλικία, ενισχύοντας όχι απλά την εθνική και πολιτισμική διάσταση αλλά και τον κοινωνικοοικονομικό διαχωρισμό.

Άραγε τα κενά στην εφαρμογή μέτρων για την σωστή εκμάθηση και της μητρικής γλώσσας των αλλοδαπών μαθητών οφείλονται στην εκπαιδευτική και θεσμική αμέλεια ή πηγάζουν από ένα συναίσθημα απειλής; Η διγλωσσία και η ετερότητα φοβίζουν ή και ενοχλούν πολλές ελληνικές οικογένειες, καθώς πιστεύουν ότι είναι αυτά τα στοιχεία που θα αποτελέσουν παράγοντες επιβράδυνσης στην εκπαίδευση των δικών τους παιδιών.

Οι αντιλήψεις αυτές «ξεθωριάζουν» στις περιπτώσεις όπου η φοίτηση των αλλοδαπών παιδιών στο ελληνικό σχολείο ξεκινά από πολύ νωρίς, από την προσχολική κιόλας αγωγή, όπως εξηγεί και ο πρόεδρος της Ομοσπονδίας Ενώσεων Συλλόγων Γονέων και Κηδεμόνων Αθήνας, κ. Β. Τόγιας. Οι επιφυλάξεις εξασθενούν όσο η ετερότητα αναπτύσσει προσαρμοστικές ιδιότητες και επιταχύνει προς την κατεύθυνση της αφομοίωσης και την ελληνοποίησης. Άλλωστε, σήμερα, τα δεδομένα στη δεύτερη γενιά μεταναστών είναι εντελώς διαφορετικά από ό,τι πριν 10-15 χρόνια.

Στη νέα αυτή πραγματικότητα, όχι μόνο ευάλωτος αλλά και απαιτητικός είναι και ο ρόλος των εκπαιδευτικών εξαιτίας της έλλειψης επιμόρφωσής τους και των πολλαπλών πιέσεων που δέχονται προκειμένου να ομαλοποιήσουν την ανομοιογένεια της πολυπολιτισμικής τάξης του σήμερα.

Ο κ. Βασίλης Τόγιας, καταδικάζει την προσέγγιση αφομοίωσης των αλλοδαπών μαθητών. Ο ίδιος ζητά την στήριξη της διαφορετικότητας των μαθητών αυτών. Αυτό που χρειάζεται, όπως τόνισε στο kathimerini.gr, είναι να βρεθούν τα μονοπάτια πάνω στα οποία θα συνυπάρχουν αρμονικά οι διαφορετικές εθνικότητες μέσα στην κοινωνία.

«Η ανισότητα στα σχολεία υπονομεύει τις ευκαιρίες στην μετέπειτα ζωή»

Σύμφωνα με την Πράσινη Βίβλο που εξέδωσε μέσα στο χρόνο αυτό η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μελετώνται οι κατάλληλες εκπαιδευτικές στρατηγικές για την αντιμετώπιση των προκλήσεων. Συγκεκριμένα, επισημαίνεται ότι εκείνα τα συστήματα που δίνουν προτεραιότητα στην ισότητα της εκπαίδευσης είναι τα πιο αποτελεσματικά στην ένταξη των αλλοδαπών μαθητών. Μεταξύ αυτών των μέτρων είναι η προσχολική εκπαίδευση, η εκμάθηση γλωσσών, η πρόσθετη εκπαιδευτική υποστήριξη, η διαπολιτισμική εκπαίδευση, η σύμπραξη με τις οικογένειες και τις κοινότητες και η πρόληψη του κοινωνικού διαχωρισμού και των σχολείων γκέτο.

Ο Ευρωπαίος Επίτροπος αρμόδιος για την εκπαίδευση, την κατάρτιση, τον πολιτισμό και τη νεολαία, Ζαν Φιγκέλ, επισημαίνει: «Η κατάσταση των ανισοτήτων στα σχολεία μπορεί να υπονομεύσει τις ευκαιρίες των νέων μαθητών μεταναστών για επιτυχή ένταξη στην κοινωνία αλλά και στην αγορά εργασίας αργότερα στη ζωή τους. Εάν τα παιδιά των μεταναστών εγκαταλείπουν το σχολείο με μια εμπειρία χαμηλής επίδοσης και κοινωνικού διαχωρισμού που θα συνεχιστεί και μετέπειτα στη ζωή τους, υπάρχει κίνδυνος να επεκταθεί αυτό το φαινόμενο και στην επόμενη γενιά».

Σύμφωνα με έρευνα του Ινστιτούτου Παιδείας Ομογενών και Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης (ΙΠΟΔΕ), που αναφέρεται στην κατανομή των αλλοδαπών και παλιννοστούντων μαθητών στα δημόσια σχολεία για το σχολικό έτος 2006-07, προκύπτει ότι στο σύνολο των 1.431.957 μαθητών ο αριθμός των αλλοδαπών και παλιννοστούντων μαθητών έφτασε τους 130.362. Πιο συγκεκριμένα, στην προσχολική αγωγή φοίτησαν 101.445 παιδιά, από τα οποία τα 8.374 ήταν αλλοδαπά. Το μεγαλύτερο ποσοστό (12,5%) καταγράφηκε στην περιφέρεια Αττικής, ενώ στον αντίποδα βρέθηκε η περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας με ποσοστό αλλοδαπών παιδιών μόλις στο 3,5% περίπου.

Τα ποσοστά αλλοδαπών μαθητών μειώνονται κατά 2% περίπου προχωρώντας στα δημόσια δημοτικά σχολεία, όπου από τους 648.429 μαθητές οι 61.545 είναι αλλοδαποί. Όπως και στην προσχολική αγωγή, έτσι και στο δημοτικό τα μεγαλύτερα ποσοστά σημειώνονται στην Αττική. Αντιθέτως, στην Πελοπόννησο και τα Ιόνια νησιά το ποσοστό τους πέφτει στα χαμηλότερα της χώρας, κοντά στο 8%. Φτάνοντας στο γυμνάσιο, το ποσοστό των αλλοδαπών μαθητών μειώνεται στο 9,8% περίπου του συνόλου των μαθητών, αλλά αυξημένα είναι τα ποσοστά τους στην Αττική σε αντίθεση με την Δυτική Ελλάδα, τη Δυτική Μακεδονία και το Β. Αιγαίο. Παραδόξως, στο λύκειο η δυναμική των αλλοδαπών δείχνει ενισχυμένη με ποσοστό 17%. Λιγότεροι αλλοδαποί μαθητές (2%) φοιτούν στην περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας και ακολουθούν η περιφέρεια Θεσσαλίας, Ηπείρου, Βορείου Αιγαίου και Κρήτης. Από την άλλη πλευρά, μεγαλύτερα ποσοστά κατεγράφησαν και πάλι στην περιφέρεια Αττικής.

www.kathimerini.gr

ΞΑΝΘΗ

Τα ραδιενεργό υλικό ραδόνιο ανιχνεύτηκε σε εννέα σχολεία του Νομού Ξάνθης, ωστόσο η Νομαρχία καθησυχάζει τους γονείς, μαθητές και εκπαιδευτικούς, επισημαίνοντας ότι δεν συντρέχει λόγος ανησυχίας.

Η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ξάνθης αναφέρει ότι το 2007 ανέθεσε στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης - Επιτροπή Ερευνών - Εργαστήριο Πυρηνικής Τεχνολογίας την υλοποίηση προγράμματος με τίτλο «Πρόγραμμα καταγραφής ραδονίου σε σχολεία του Νομού Ξάνθης». Αντικείμενο αυτού του έργου ήταν η μέτρηση του ραδονίου στα Δημοτικά σχολεία, στα Γυμνάσια και στα Λύκεια του Νομού Ξάνθης. Σε κάθε σχολείο τοποθετήθηκαν δύο ανιχνευτές ραδονίου για 6-8 μήνες. Παράλληλα, στο κάθε σχολείο πραγματοποιήθηκε και μέτρηση ηλεκτρομαγνητικής γ-ακτινοβολίας. Το έργο αυτό στη συνέχεια ολοκληρώθηκε και από τα αποτελέσματα των μετρήσεων προέκυψε ότι σε 9 συγκεκριμένες σχολικές μονάδες, η συγκέντρωση του ραδονίου ξεπερνούσε το όριο των τετρακοσίων μπεκερέλ ανά κυβικό μέτρο (400Bq/m3) και σύμφωνα με την επιστημονική άποψη χαρακτηρίζονται «υπό επίβλεψιν».

Για τα 9 αυτά σχολεία, και σύμφωνα με τις υποδείξεις της Ελληνικής Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας, υπεγράφη νέα σύμβαση για επαναληπτικές μετρήσεις, ώστε να διαπιστωθεί εάν όντως υπάρχει πρόβλημα. Συγκεκριμένα, σε κάθε σχολείο θα τοποθετηθούν 6 ανιχνευτές ραδονίου στις αίθουσες διδασκαλίας και των καθηγητών ή δασκάλων για 5-8 εβδομάδες, για να πραγματοποιηθούν επαναληπτικές μετρήσεις εκεί όπου οι πρώτες μετρήσεις έδειξαν υψηλή συγκέντρωση ραδονίου.

Η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση αναμένει τα σχετικά αποτελέσματα άμεσα, δηλαδή σε οκτώ εβδομάδες από σήμερα, και ανάλογα μ’ αυτά θα προχωρήσει στη λήψη ενδεδειγμένων μέτρων.

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 09/01/2009